دانشسرا

نیما آغازگر تحول در شعر فارسی

         درخت شعر فارسی ریشه در ادبیات باستان دارد از دوره فارسی باستان با اوستای موزون آغاز تا دوره فارسی میانه و درخت آسوریک به زبان پهلوی و دوره فارسی جدید با ادبیات حماسی شاهنامه فردوسی و سرانجام شعر نو نوآوری و نو اندیشی به دست نیما و سپس تا امروز ادامه داشته است .

         نیما در روستای کوچک یوش در خانه ای گلی در میان انبوهی از درختان و فضایی طبیعی در سال 1274 ه . ش چشم به جهان گشود محیط زندگی وی نقش و تاثیر بسزایی در آفرینش آثار نو و پُـر جاذبه او داشت ، اگرچه شعر نیما همانند شعر دیگر شاعران بوده است اما چون منبعث از محیط اجتماعی و روح و احساس طبیعت دوست اوست بسیار لذت بخش و خیال انگیز و تاثیر گذار است .

         نزدیک به نود سال از تاریخ نخستین سروده متفاوت نیما به نام " افسانه " که شعری موزون اما فارغ از قالب های سنتی بود و به عنوان سبکی ابتکاری و نوآورانه بعد ها مورد توجه و کاربرد توسط بهار ، ایرج میرزا و شهریار شاعران مشهور آن روزگار  قرار گرفت ، می گذرد . اگر امروز نیما را آغازگر تحول در شعر فارسی می دانیم به معنی آن نیست که قبل از نیما شعر فارستی ایستا بوده و تغییر نیافته است ، شعر در طول تاریخ از جهت شکل و قالب و محتوا تغییرات محسوسی داشته و تغییرات زیاد از نظر محتوا و تفکر و ادراک در شعر به هنگام نیاز را در ایجاد سبک هایی چون خراسانی ، عراقی ، هندی ، بازگشت و دوره مشروطه می توان دخیل دانست که وجود این سبک ها شاهدی بر این تغییرات است .

         یقینا ً راز دلپذیری و زیبایی شعر فارسی به دلیل این تنوع و گوناگونی تعبیرات و تحولات که سر چشمه از شرایط حاکم بر محیط شاعر و حوادث و رخداد های تاریخی در زمان های مختلف می گیرد ،  است . پیوسته شاعران کوشیده اند که با دقت و ظرافت نوآوری ها و تغییراتی در مضامین را برای اشعار خود با توجه به محیط اجتماعی خود بیافرینند اما این تغییرات به صورتی نبوده که تغییر بنیادی و اساسی بر پیکر عظیم شعر سنتی باشد .

         نیما و نوگرایان دیگر هیچگاه بر سر آن نبودند که افتخارات گذشته ادبی که گنجینه ای گرانبها است را فراموش کرده و یا کنار بگذارند ، بلکه معتقد بودند که با افزودن آثار نومی توان ارزش میراث کهن را حفظ نمود .

         نیما نیز به یکباره دست به تغییر شعر سنتی نزد ، در آغاز شعر او متاثر از شعر دوره مشروطه بود ، وی در قالب های مستزاد ، چهارپاره ، رباعی و قطعه موضوعات و مسایل اجتماعی مردم محروم و متوسط و عقاید سیاسی - اجتماعی تا عشق و عواطف و احساسات را بیان کرد .

         نیما می گفت : فضای زندگی و شکل جامعه تغییر کرده است ، شعر نیز باید همپای دیگر تغییرات پیش برود و افکار و اندیش و عواطف و احساسات امروزین را در قالب های متناسب و نو بریزد ، نه آن که قالب های کهن و متعلق به زمان گذشته را ظرف دیدگاه های اجتماعی نو امروز نمود .

         نیما می گفت : شعر من نخست به سبک خراسانی بود که همه چیز در آن یک جور و بطور کلی دور از واقعیت و کمتر مربوط به خصایص فکری و زندگی شخصی بود .

         نیما می گفت : هزار سال یکسان فکر کردن و حس کردن و حرف زدن تحقیری است که به روح خود وارد می آوریم .

         " قصه رنگ پریده " نخستین شعر متفاوت نیما از لحاظ شیوه و سبک سنتی بوده و گرایش به نوآوری در آن به صورت کم رنگ نمایان است .

         " افسانه " نیما شعری متفاوت است و همین شعر است که او را از گمنامی بیرون آورد و بتدریج نام او را در محافل ادبی و انجمن ها بر سر زبان ها انداخت و موجب شد تا بسیاری از شاعران جوان آن روزگار از سبک و شیوه او پیروی کنند .

         تحصیلات او در سن لویی و فراگیری زبان فرانسه ، او را با ادبیات جهان آشنا کرد ، او پس از مدتی شعر " ققنوس " را سرود و بعد از آن به طور رسمی شعر نو نیمایی رسمیت خود را اعلام کرد و بدین طریق نیما تحول اساسی در شکل و محتوا را در شعر فارسی به وجود آورد و شعری خارج از حیطه تعریف شده مرسوم و به دور از تقلید را آگاهانه و صادقانه به ادبیات فارسی تقدیم نمود .

         نخستین ویژگی بارز شعر نیمایی شامل صمیمیت در بیان است که با ادراکات و تجربیات شخصی او در شعرش عجین است او در شعرش توصیف طبیعت را به زبان مردم روستایی می کند نه فرهنگ های مرسوم !

         ویژگی دیگرش طبیعت ستایی است ، طبیعتی راستین ، واقعی و بی آرایش نه تقلیدی ! زبان شعرش وحشی است و با طبیعت وحشی همساز است !

         به گفته نیما :

         شعرش " افسانه " یک شیوه مکالمه طبیعی و آزاد دارد

         غـزلی است طولانی تر از غـزل قدما ، اما به سبکی یگانه برای رسا ساختن کلام

         نمایشی است اختصاصی همانند یک تئاتر که می توان شخصیت ها را در داستان آزادانه به صحبت درآورد .

         ساختمان شعر ش کمی آزادتر و رهاتر از قالب مثنوی است و در آن فکر حرکتی آزادنه دارد .

         گنجایش این ساختمان شعری آنقدر زیاد است که می توان مطالب زیادی را در آن جای داد ، شاعر آزاد است در یک مصرع یک یا چند کلمه یا جمله ای بیاورد ، هر جا خواست جمله خود را تمام کند .

         در حقیقت اشخاص در این ساختمان صحبت می کنند نه تکلفات شعری چون اشعار قدما ، شاعر در قید چارچوب ها نیست ، زیبایی شعر در آن است که طبیعت را نیکو تشریح می کند و معنی ساده ای را به سادگی بیان می کند .

         مجموعه اشعار نیما به دفعات در مجلات و نشریات چاپ شده و فرزند او شراگیم و سیروس طاهباز اشعار سنتی ، مدایح ، رباعیات و شعر های نو نیما را با تاریخ سرودن آنها به چاپ رسانده اند .

         مقالات و نوشته هایی دیگر به نام " حف های همسایه – ارزش احساسات ، نامه هایی خطاب به همسرش " نیز از او باقی مانده است .

پیکر نیما پس از مرگش از تالار رودکی توسط شاعران و نویسندگان و دوستداران شعرش تا یوش تشییع و در زادگاهش یوش در دی ماه سال 1338  آرمید .

شعر از نیما به نام " داروگ "

خُشک آمد کشتگاه من

در جوار کشت همسایه

گر چه می گویند " می گریند روی ساحل نزدیک

سوگواران در میان سوگواری "

قاصد روزان ابری ، داروگ ! کی می رسد باران ؟

بر بساطی که بساطی نیست .

در درون کومة تاریک من که ذره ای با آن نشاطی نیست .

و جدار دنده های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می ترکد .

چون دل یاران که در هجران یاران

قاصد روزان ابری ، داروگ ! کی می رسد باران ؟

برگرفته از : گزیده اشعار نیما یوشیج – تهران – میلاد – 1378

کورش

         آنجا که تاریخ برای بیان گذشته خاموش می ماند و حرف مستندی برای گفتن ندارد خود را با اسطوره ها می آمیزد ، تاریخ باستان ایران نیز از این ضعف مبرا نیست ، منابع و مستندات ما از تاریخ باستان به نگاشته مورخان یونانی ، کتاب های دینی از هند باستان ، سنگ نوشته ها و در بخش اساطیری به کتاب دینی زردشتیان " اوستا " متکی است ، این منابع در دوره های بعد مورد استفاده محققین و مورخین و خمیر مایه و محتوای اصلی آثار حماسی را تشکیل داده است .          

مورخین عصر حاضر تاریخ قدیم ایران را به سه دوره تقسیم نموده اند:

         دوره اول شامل حکومت ماد ها و هخامنشیان و حوادث قبل از هجوم اسکندر مقدونی به ایران است که آن را دوره  ملوک الطوایفی می خو انند .

         دوره دوم به دوران پارت و دولت اشکانیان در ایران موسوم است .

         دوره سوم عصر ساسانی است.

         دوره اول تاریخ - دوران هخامنشی - اوج مجد و افتخار ایران است ، این دوران از زمان سلطنت کورش شروع می شود و دوره ایست که پرده ای بر جزییات وقایع آن افتاده و ما برای درک و تحقیق پیرامون  آن با مشکل روبرو ایم .

         مورخین عرب ، داستان های ایرانی را ترجمه کرده و به عنوان تاریخ از خود باقی گذارده اند ،ً فردوسی طوسی نیز آن را به نظم کشیده و جاویدان ساخته است . اما نمی توان شخصیت های شاهنامه حقیقی دانست و نمی دانیم که آیا واقعا ً در تاریخ چنین کسانی بوده اند یا نتیجه خیال و تصورات ما هستند.

         این داستان ها و اسامی مدت ها ورد زبان ها بوده و سپس در عصر ساسانی به صورت داستان هایی که حاوی حماسه های ملی است درآمده است . پس از حمله اسکندر که کتاب های تاریخی ایرانی به آتش کشیده شد ، کتابی برای درک وقایع باقی نماند و داستان های فوق جانشین آن تاریخ  شد .

         واضح است که داستان های فوق و اوستا کتاب دینی زردشتیان منابع اصلی شاهنامه بوده اند ، نام های بعضی از شخصیت های شاهنامه (کیخسرو ، کیقباد و ...) که در آن به سلسله پیشدادیان تعبیر می شود از این منبع وارد آن شده است.  

کوروش

         ماخذ ما در احوال کوروش نگاشته هایی است مورخین یونانی ثبت کرده یا کتیبه هایی به زبان های باستان و سایر آثار باقی مانده باستانی ایران است که مهم ترین آنها کتیبه های داریوش است که به خط میخی به سه زبان فارسی باستان ، بابلی و اکدی نوشته شده و در قرن 19 به خواندن آن موفق شده اند و از همه برجسته تر نقش کوروش کبیر حک شده در پاسارگاد است .

         احوال کوروش را سه تن از مورخین شهیر یونانی به تفصیل نگاشته اند : هرودوت ، کِتزیاس و گزنفون

         هرودوت در سال 484 قبل از میلاد متولد شده است .

         کتزیاس از شاگردان سقراط به پزشکی اشتغال داشته و در دربار امپراطوری هخامنشی نیز مدت ها پزشک دربار بوده است .

         گزنفون نیز  از شاگردان سقراط مدت ها با دربار ایران ارتباط داشته است .

         متن کتیبه های فارسی بعضی از آنچه را که این مورخین نوشته اند تایید می نماید ، مثلا شجره نسب کوروش را همانطور که هرودوت و گزنفون ثبت کرده اند ، در  کتیبه داریوش نیز آمده است .

        استوانه کورش که در حفریات بابل بدان دست یافته اند بخشی از تاریخ را در مورد کورش روشن تر می سازد  مشخص می کند که کورش از امرای پارس بوده و اقوام آریایی مقیم سرزمین پارس او ر ا حاکم خود نموده اند ، کورش پس از زمان کوتاهی بدون مقاومت زیادی توانست ماد را تصرف نماید و برای اولین بار در تاریخ ، کشور متحدی در ایران تشکیل دهد و در آسیای غربی امپراطوری تازه ای ایجاد کرده و از آن زمان فتوحات پی در پی کورش شروع می شود ، فتوحاتی که مقصود از آن خونریزی و جمع مال و سلطنت طلبی و سیطره نبود بلکه برای گسترش امنیت و عدالت و دستگیری از مظلومین و مقهورین بود ، بیش از دوازده سال از سلطنت او نگذشته بود که همه کشورهای آسیایی از ساحل دریای سیاه تا صحرای بلخ در برابر او سر تسلیم فرود آوردند .

         هرودوت و گزنفون داستان کودکی کورش را به تفصیل بیان می کنند و چنین می گویند که جد مادری کورش قصد کشتن کورش را داشت و فرمان کشتن او را نیز صادر کرده بود اما کورش به طرز عجیبی از چنگال مرگ نجات یافت . بدین طریق تعلیم و تربیت درباری از کورش روی بر بست و در کلاس طبیعت درس خواند و در دامان کوه و بیابان پرورش یافت تا روزی رسید که توانست مواهب خدادادی و فضائل خود را آشکار کند و آوازه شهرت خود را به گوش همگان برساند . به رغم این که کورش می توانست از دشمنان خود که می خواستند او را به کام مرگ بیندازند انتقام بگیرد ، ولی او عفو را بر انتقام برگزید و از همه گذشت و کوچکترین اهانتی به آنها روا نداشت.

         مورخین یونان عقیده دارند که کورش پس از آنکه بر تخت نشست با پادشاه لیدی (کرزوس) که با او دست به دشمنی زد و کورش را مجبور به توسل به شمشیر نمود جنگ نمود ، کورش در این جنگ پیروزی یافت .

         لیدی در آسیای صغیر که امروز موسوم به آناتولی ترکیه حاضر است قرار داشت . حکومت لیدی دست نشانده یونان بود ، معمولا در آن زمان عاقبت ممالک شکست خورده ، ویرانی و قتل عام به دست فاتحین بود ، اما مورخین یونان می نویسند که چنین چیزی اتفاق نیفتاد و کوروش با کمال بزرگواری با مغلوبین رفتار کرد به طوری که مردم احساس نمی کردند که آتش جنگی به خانه آنها کشیده شده است.

         رسیدن کورش به بلخ در آن زمان در حکم رسیدن به آخرین نقطه شرق بود ، زیرا کورش از ایران جنوبی برخواسته و سپس به مکران و بعد به کابل رفته و بلوچستان را پیموده به سوی بلخ رو نهاده بود . گمان قوی می رود که سرزمین سند نیز در این حمله کوروش فتح شده باشد  . پارسیان ، سند را به نام هند می خواندند  . در کتیبه داریوش هند در فهرست بیست و هشت کشوری که گشوده شده ، ذکرگردیده است.

         آوازه دادگری کورش دنیا را گرفته و زبان ها ، گویای محاسن او بود ، مردم زجرکشیده بابل به دربار کوروش پناه برده و از او دعوت به فتح بابل کردند تا برای نجات آنها گام پیش نهد .

         هرودوت می نویسد : والی سابق بابل با لشکر کورش همراه بود و با وصف در و دروازه های مستحکم شهر راهنمایی می کرد . مسلم بود که اگر راهنمایی والیان سابق نبود ، محاصره بابل سال ها طول می کشید ، آنها چاره ای جز آن را  ندیدند که شعباتی از رود دجله در بالای شهر جدا کرده و مجرای نهر را منحرف سازند ، با کندن این شعبات ، آب رود تا حدی پایین رفت و گوشه ای برای هجوم سربازان به داخل شهر باز کرد . جنگاوران پارس از داخل دجله به شهر راه یافتند و در یکی از شب های تاریک افراد زیادی به درون شهر رفتند و با گشودن سایر دروازه ها کار پایان یافت.

         پس از فتح بابل کورش دستور داد که کلیه اموال و اثاثیه معابد یهودیان مثل ظروف طلا و نقره و غیر آن که توسط بخت النصر هنگام خراب کردن معبد مقدس از اورشلیم به غارت برده شده بود به یهود بازگردد . علاوه بر آن دستور داد که وسیله بازگشت آنها را به فلسطین فراهم نمایند و شهرهای خراب را آباد و معبد مقدس را از نو برپا سازند،

         مورخین یونان از حمله سوم کورش که برای اصلاح اوضاع ماد صورت گرفته نیز خبر می دهند ، این لشکرکشی باید در شمال سرزمین پارس باشد و حدود آن به کوه های شمال موسوم به کوه قاف که متصل به دریای خزر و دریای سیاه می شوند می رسید . این نواحی بعدها به قفقاز و به اصطلاح پارسیان کوهستان قفقاز فعلی گشت .

         در این حمله کورش به نزدیک رودی رسید که امروز هم به نام کُـر معروف است ، اردو زد . در این حمله با اقوام کوهستانی این منطقه رو به رو شد ، این اقوام از دست دو قبیله به وی شکایت بردند که کوروش دستور داد سدی در برابر آنان بنا کنند .

         کورش که تا 14 سالگی یک چوپان بود و در جنگل ها و کوهستان ها می زیست ، توانست همه کشورهایی که تمدن عصر را در بر داشتند ، زیر سلطه خود درآورده و مرجع و پناه همه ملتهای نواحی غرب آسیا تا صحرای بلخ شود. کورش پس از فتح بابل ده سال زنده بود و در سال 529 پیش از میلاد از جهان رخت بربست.

         بنابر نوشته های هرودوت و گزنفون و کتیبه داریوش : جد کورش هخامنش نام داشت ، پادشاهان ماد و پارس به او منتسب بوده اند و نام او را برای خانواده برگزیده و سلسله خود را هخامنشی نامیده اند.

در تاریخ می بینیم که عمر فتوحات اسکندر با عمر خود او پایان پذیرفت و به محض مرگ اسکندر کشورش به چند پاره تقسیم شد . اما پایه هایی که فتوحات کورش در کشورها گذاشت ، دو قرن کامل موجب تداوم و قوام حکومت برای فرزندانش شد و حتی روزی که کورش دنیا بدرود گفت ، هنوز کشور او توانایی توسعه داشت . پس از  فتوحات در مصر پسرش دره نیل را نیز گشود و امپراطوری بزرگ جهانی را  پدید آمد که دنیای قدیم نظیر آن را نشان نمی دهد . قسمت اعظم قاره آسیا و اروپا و مصر زیر فرمان امپراطوری او بود و پسرش توانست به تنهایی بر اورنگ شاهی تکیه زند ، فتوحات اسکندر همه جنبه مادی داشت ، اما کورش روح کشورها را می گشود ، امپراطوری اسکندر پس ار استقرار پایدار نبود ، در صورتی که امپراطوری بزرگ جهانی کورش سال ها پابرجا و استوار ماند.

         آری ، موفقیت و پیروزی کورش بسیار بزرگ بود ، او که تا 12 سال پیش از آن حاکمیت بزرگ ، حاکم ولایت کوچکی به نام  انشان بود ، یکباره تمام حکومت های قومی و بزرگ در برابر او زانو می زنند و امپراطوری هایی بزرگ چون امپراطوری بخت النصر و بابل در برابر امپراطور نوظهور او سر تسلیم فرود می آورند .

وضعیت شرکت های هوایی داخلی

         کسب و کار شرکت های هوایی با افزایش حمل مسافر و بار در مسیر های داخلی و بین المللی هوایی رونق می گیرد و در راستای تقویت اقتصادی و بقاء خود ، چشم آنها پیوسته به دنبال یافتن روزنه هایی برای نفوذ در بازار هوایی پُـر سود کشور های دیگر و کسب درآمد بیشتر از طریق دستیابی به مسیر های جدید پروازی شناخته شده و سودآور شرکت هوایی رقیب بوده و کمک آنها به رقیب نیز نه از سر دلسوزی بلکه با برنامه ریزی و براساس اهداف راهبردی برای منافع خود انجام می پذیرد .

         اهمیت این موضوع به عنوان امری حیاتی برای تمامی شرکت های هوایی در عرصه بین المللی به حدی است که سیاست کشور ها و سازمان هواپیمایی کشوری آنها نیز به گونه ای است که در این میدان قاطعانه به حمایت از شرکت های هوایی داخلی خود در بازار داخلیشان می پردازند و پس از هم اندیشی و مشورت با کارشناسان این صنعت و بررسی کلیه آسیب های احتمالی و اخذ راهکار های مناسب ، به اعطاء امتیازاتی حساب شده ، منوط به تامین منافع شرکت های هوایی خود می پردازند . به عنوان مثال به تعداد پرواز های اعطاء شده به شرکت هوایی رقیب ، به همان تعداد پرواز برای شرکت های هوایی داخلی خود ، پرواز در کشور  طرف مقابل در نظر می گیرند  و اگر در شرایط خاصی شرکت هوایی بیگانه بخواهد تعداد پرواز هایش را بیش از پرواز های در نظر گرفته شده افزایش دهد ، باید پس از اخذ مجوز به تعداد مسافر حمل شده بیشتر (بزرگسال و کودک) مبلغی را به عنوان رویالیتی به کشور مقابل بپردازد .  

         سال هاست که ناوگان حمل ونقل هوایی کشورمان تحت فشار تحریم های جهانی است و گاهی با تصمیم گیری هایی در این حوزه ، سنگینی این بار دو چندان شده است . بار ها به دلیل ناخواسته نقص فنی هواپیماهای فرسوده ، شاهد تاخیرات طولانی و گاهی سوانح هوایی دردآوری بوده ایم ، اما آیا تا کنون فکری اساسی برای رفع این گرفتاری شده است ؟

         روز به روز دایره تحریم ها بر کشورمان تنگ تر شده و امروز در ادامه این روند ، شرکت های هواپیمایی نیز مشمول تحریم از سوی یاتا شده اند و مسئولین برای رفع مشکل و امنیت جان مسافرین و بهبود سطح کیفی و کمی پروازهای داخلی ، راهکار کمک گرفتن از یکی از شرکت های هوایی خارجی را انتخاب کرده و در نهایت از بین آنها تصمیم گرفتند از یک شرکت هواپیمایی بیگانه متعلق به کشور کوچک قطر استفاده کنند .

         در نگاه نخست انتخاب این راهکار امری پسندیده است اما چرا زودتر چنین اقدامی صورت نپذیرفته تا ضمن برآورده سازی رضایت مردم ، از بروز تاخیرات طولانی پرواز ها و وقوع سوانح هوایی ناگوار پیشگیری شود ؟

         امری انکار ناپذیر است که به طور حتم مسافرین حتی با قیمت گران تر بلیت شرکت هوایی قطر ، با ورود ناوگان هواپیمایی پیشرفته و به روز و با ضریب امنیتی بالا و برتری در ارائه کیفی و کمی خدمات ، گرایش و تمایل بیشتری به سفر با آن شرکت را داشته و این موضوع نیز قابل قبول نیست که با سلب اختیار از مسافرین می توان جلو آنها را برای سفر و استفاده کمتر از شرکت های هوایی خارجی گرفت . یقینا ً حضور این شرکت در بازار هوایی ایران با شناسایی پتانسیل بازار و برنامه ریزی بوده و نشانگر اطمینان آنها به وجود درآمدی سرشار در این بازار هوایی است .

         شرکت هوایی قطر مطمئنا ً قصد دارد با افزایش مطلوبیت استفاده از حمل و نقل هوایی و سفر با هواپیما های مدرن و تخصیص ناوگان مورد درخواست مسافرین آنها را به سمت خود جذب کند و با برآورده سازی نیاز ها و انتظارات مسافرین و ارائه خدمات با کیفیت تر و  متعدد ، پیش و پس از انجام پرواز و درون پروازی ، انتخاب مسافرین را به سوی خود معطوف کند .  

        همچنین با کاهش نرخ یا ارائه نرخ های مناسب در مسیر های بین المللی و گسترش شبکه پروازی خود و ایجاد تقاضای جدید و جذب تقاضای موجود در بازار هوایی ایران برای پروازهای اروپا و امریکا  به تعداد مسافرین خود بیفزاید . 

         از سویی دیگر با ورود کادر پروازی قطر در بازار هوایی ایران بسیاری از فرصت های شغلی کشور در اختیار آنها قرار خواهد گرفت و احتمال این نیز وجود دارد که نیروهای زبده و با تجربه در حوزه هواپیمایی کشور با مشاهده پیشنهاد ها و امتیازات بالای ارائه شده شرکت هوایی قطر و سایر شرکت های هوایی خارجی جذب آنها شوند .

         به رغم اینکه مجلس شورای اسلامی ایران اعلام نموده که اجازه فعالیت شرکت هوایی قطر در بازار هوایی ایران تا حدی است که موجب ضرری به شرکت های هوایی داخلی نشود ، اما شک نباید داشت که در رقابت دراز مدت با توجه به برنامه ریزی های راهبردی و ابقاء شرایط موجود ، به شرکت های هوایی داخلی ضربه سنگینی وارد خواهد شد و احتمال خالی شدن جای آنها برای حضور پُـر رنگ تر شرکت های هوایی خارجی دور از ذهن به نظر نمی رسد .

         عبدالرضا موسوی رییس هیئت مدیره انجمن شرکت‌های هواپیمایی در گفت‌وگو با ایران اکونومیست ( ایسنا ) گفته است ‌: شرکت‌های هواپیمایی همچنان مشکل دارند و به شرکت نفت بدهکار هستند و ورود هواپیماهای قطری به بازار ایرلاین‌های داخلی ، تیشه زدن به ریشه شرکت‌های هواپیمایی داخلی است .

         او همچنین افزوده است : هنوز مشکل بدهی شرکت‌های هواپیمایی به شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی حل نشده است و به منظور رفع مشکل با ریاست جمهور و ریاست ستاد هدفمندسازی یارانه‌ها مکاتبه شده و منتظر اقدامی از سوی آنها هستیم تا مسئله شرکت‌های هواپیمایی با شرکت نفت را حل نمایند .

         وی در ادامه گفتگو بیان کرده ‌که شرکت نفت در برخی فرودگاه‌ها ( اهواز ، اصفهان و شیراز ) سوخت را فقط به صورت نقدی ارائه می‌کند و تمام مبادلات با یورو انجام می‌شود و قیمت آن نیز از ابتدای سال تقریبا 40 درصد افزایش یافته است .

         موسوی همچنین افزوده در گذشته بانک‌ها به ما ارز می‌دادند اما اکنون باید ارز را از صرافی‌ها تهیه کنیم ، با افزایش نرخ یورو ، درآمد شرکت‌های هواپیمایی به شدت کاهش یافته است و در چنین شرایطی امکان اجرای طرح‌های توسعه‌ای و آموزشی وجود ندارد .

         وی تصریح نمود ‌: ما از مردم ریال می‌گیریم و در شرایطی که درآمدها هزینه‌ها را پوشش نمی‌دهد چه کسی باید هزینه‌های شرکت‌های هواپیمایی را تامین کند .

         به گزارش ایسنا ، اقتصادی نبودن ایرلاین‌ها از مشکلات عمده صنعت هوایی ایران است ، اکنون شرکت‌های هواپیمایی ایران با مشکل اقتصادی و ناهماهنگی درآمد و هزینه روبه‌رو هستند ، زیرا هزینه‌هایشان براساس نرخ بین‌المللی دریافت می‌شود ، اما درآمدهایشان تکلیفی و ثابت است .

         در این میان بر اساس قانون ، فعالیت شرکت هوایی خارجی در خطوط داخلی به صورت مستقل ممنوع است و حتما ً مجلس شورای اسلامی باید رای به اجرای آن دهد و این طرح را تایید کند اما این موضوع مورد موافقت اعضای کمیسیون عمران مجلس قرار نگرفته است .

         نهایتا چاره‌ای اساسی برای این کاستی که سالهاست در کشور مشهود است با خرید هواپیماهای جدیدتر و توسعه امکانات هوایی بر طرف می گردد تا مانع از احتیاج به کشورهای خارجی شود و امروز کشوری با عظمت تاریخی و گستردگی ایران با این همه ثروت و نیروی انسانی ماهر برای رفع نیاز خود وابسته و محتاج به شرکت هوایی کشور کوچکی همچون قطر نباشد .

         احساس مسئولیت و اندیشیدن این راهکار از سوی مسئولین درخور تحسین است که برای اهمیت دادن به امنیت هوایی و جان مسافرین چنین راهکاری را در برنامه خود قرار داده اند اما همچنان این انتظار باقی است که تلاش مضاعف نمایند تا تحریم های چند جانبه که باعث رکود صنعت هوایی و ضعف ناوگان هوایی گردیده را کاهش داده و یا تعدیل کنند .

         در این رابطه وزیر راه و شهرسازی ورود هواپیماهای قطری به حیطه فعالیت ناوگان هوایی داخلی ایران را باعث تقویت خطوط هوایی داخلی می‌داند . وی تاکید کرده که مسئولین ایرلاین‌های داخلی نظیر هما ، ماهان و آسمان در جلسه تفاهم با طرف قطری حضور داشته‌اند و با این موضوع مخالفتی نکرده‌اند.

         وی با بیان این که هواپیماهای قطری در صورت ورود به کشور فقط در مسیر‌های داخلی به کار گرفته می‌شوند ، تصریح کرد : به دلیل این که این هواپیماها سوخت را با قیمت بین‌المللی لیتری 700 تومان دریافت می‌کنند ، قیمت بلیت آنها 25 درصد بیشتر از هواپیماهایی خواهد بود که با قیمت سوخت 400 تومان پرواز می‌کنند .

         فرهاد پرورش مدیر عامل شرکت هواپیمایی هما در گفت‌و‌گو با تهران‌امروز به شروطی که وزیر‌ راه‌وشهرسازی برای شرکت‌های هوایی قطری تعیین کرده‌است اشاره نموده و گفته است : اولین شرط این است که قیمت بلیت هواپیماهای قطری 25 درصد از ایرلاین‌های داخلی گران‌تر باشد و دومین شرط هم این است که سن هواپیما ها زیر 7 سال باشد .

         وی در این میان به تقسیم مسافرین نیز اشاره کرده که به‌نوعی اشاره به تقسیم مسافرین به پردرآمدترها و کم درآمدترها دارد ، وی گفته است : بالاتر بودن قیمت بلیت ایرلاین قطری باعث تقسیم مسافر می‌شود و همیشه عده بسیاری از مسافرین داخلی هستند که نیازمند بلیت‌های ارزان‌تر هستند و همین موضوع باعث می‌شود که از تضعیف ایرلاین‌های داخلی جلوگیری شود.

         وی اشاره کرد : موضوع پیشنهاد شرکت هوایی قطر مبنی بر ارائه خدمات در خطوط هوایی داخلی کشور ربطی به ممنوعیت کاپوتاژ ندارد . اما از آنجا که فعالیت یک شرکت هوایی خارجی در خطوط داخلی به صورت مستقل طبق این قانون ، ممنوع است ، شرکت‌های هوایی قطری باید زیر چتر ایرلاین‌های داخلی فعالیت کنند و تحت کنترل سازمان هوایی کشوری باشند ، همچنین افزود ایرلاین‌های قطری قرار نیست تمام پرواز‌های داخلی را پوشش دهند بلکه با رسیدن به توافق با ایرلاین‌های داخلی تنها بخشی از پروازهای داخلی را پوشش خواهند داد و همین موضوع باعث می‌شود که ایرلاین‌های داخلی در این میان زیان نبینند .

         وی افزود : قطر کشوری کوچک است اما پتانسیل هوایی بالایی دارد و در مقابل کشور ما بسیار پهناور است و به دلیل وسعت زیاد آن ، تقاضا برای پرواز هوایی بالاست.

         پرورش ادامه داد:  قطری‌ها نیز مثل هر کشور دیگری در این خصوص پیشنهاد هایی را به ما ارائه داده‌اند و این موضوع برای ما هم منافعی متقابل دارد .

         گفته می‌شود شرکت‌های قطری با دو شرکت آسمان و ماهان همکاری خواهند کرد ، هواپیماهای تحت پوشش این شرکت نیز از نوع ایرباس و بوئینگ هستند .

         اما کارشناسان و دست‌اندرکاران حوزه حمل‌ونقل هوایی کشور ورود ایرلاین قطری به آسمان ایران را صد در صد به ضرر ایرلاین‌های داخلی می‌دانند و این تصمیم را به عنوان یک رقابت نابرابر عنوان می‌کنند.  آنها معتقدند که ضعیف بودن ایرلاین‌های داخلی در ارائه خدمات باعث می‌شود که عموم مردم از استفاده ایرلاین‌های داخلی رویگردان و به سمت استفاده از ایرلاین‌ قطری متمایل شوند .

         رویکرد شرکت هوایی قطر به این اقدام با چشم اندازی روشن بوده و مزایای زیادی برای آنها به همراه می آورد ، در مرحله نخست موجب رفع انحصار شرکت های هوایی داخلی در استفاده از فرودگاه های ایران و افزایش تعداد فرودگاه های اصلی برای شرکت هوایی قطر در ایران می شود و پس از آن می تواند براساس تقاضای موجود و پوشش نواحی جمعیتی ایران به گسترش شبکه پروازی خود بپردازد تا از یک سو در کنار آن از بازدهی شرکت های هوایی داخلی در صحنه رقابت کم کم بکاهد و از سوی دیگر با کاهش نرخ بلیت خود و قیمت گذاری و تنظیم کرایه های حمل بر اساس تقاضای بازار در سایر مسیر های بین المللی مشترک با شرکت های هوایی داخلی در شبکه پروازی ،  مسافرین بیشتری را جذب نماید .

         با شرایط کنونی علاوه بر علل بر شمرده شده فوق شرکت هوایی قطر به دلایلی چون ، امکانات نامساوی ناشی از تحریم ، امکان افزایش پرواز به منظور اتصال دوحه به مقاصد بیشتری در دنیا ، افزایش توافق ها و انعقاد قرارداد های هوایی جدید و ایجاد اتحاد با سایر شرکت های هوایی اروپایی و آمریکایی و منطقه خلیج فارس در مسیر های جدید پروازی در منطقه اروپا ، آمریکا ، خاور دور و اقیانوسیه ، تقریبا ً امکان رقابت شرکت های هوایی داخلی با خود را از بین می برد .

         لذا لازم است در این رابطه مسئولین امر ضمن هماهنگی و تقویت فعالیت شرکت های هوایی داخلی به صورت چندجانبه با هم ، تمامی زوایای و تبعات این موضوع را دقیقا ًبررسی و مطالعه نموده و بدون شتاب زدگی تصمیمات را اخذ نمایند .  

منابع

تهران امروز ، سخنرانی علی نیکزاد وزیر راه و شهرسازی در مراسم تجلیل از خلبان بوئینگ 727 مسکو- تهران

مقاله پرواز قطر در آسمان ایران به قلم حمیدرضا عسگری در روزنامه صبح ایران آفرینش تاریخ : شنبه 28/08/1390

http://iraneconomist.com/  گفتگو با عبدالرضا موسوی رییس هیئت مدیره انجمن شرکت‌های هواپیمایی  باسایت  ایران اکونومیست سه شنبه  17 آبان   1390       

مناصب اداری در عهد ساسانیان

         بزرگمهر را پرسیدند که چه بود که پادشاهی ساسان ویران گشت ، ... گفت سبب دو چیز بود : یکی آن که آل ساسان کار های بزرگ به کارداران خُـرد و نادان گماشته بودند و دیگر اهل دانش و خردمندان را خریداری نکردند .         

         مسعودی در کتاب التنبیه و الاشراف می گوید : پنج تن امور مملکت را مدیریت می کردند و واسط بین شاه و رعیت بودند ، اول موبذان موبذ (اعظم روحانیون ) ، دوم وزرگفرمازار (صدراعظم) ، سوم سپاهبذ (سپهسالار ) ، چهارم دویربذ (حافظ دفاتر  و کاتب) ، پنجم هوتخش بذ که استریوش بذ نیز نامیده می شد . (حافظ همه آنها که کار دستی می کردند از قبیل بندگان ، برزیگران ، بازرگانان ، ...)

         در ادبیات پهلوی اعضاء چهارگانه اجتماعی را به بدن انسان تشبیه کرده اند  ،  اصحاب دین را به منزله سر ، اصحاب مقاتله و جنگجویان و کارزار را به جای دست  ،  کشاورزان را در حکم تن یا شکم  ،  صنعتگران را برابر با پا شمرده اند .

         صدراعظم در زمان هخامنشیان هزار پت و در زمان ساسانیان هزار بد خوانده می شد و لقب دیگر وزرگفرمازار بود کسی که هم وزیر تفویض هم وزیر تنفیذ بود ، او در همة رفتار و کردار خویش برترین مردان و واقف به امور سیاست و عالم به اصول مملکت داری و مقدم همة اقران ، جامع خصال ، دور بین ، ماهر در حکمت عملی و نظری بود ، شغل صدارت در همه دولت های اسلامی خلفاء ، اقتباس از دولت ساسانی بود .

         وزرگان (بزرگان و نژادگان) : در عهد ساسانیان هر بار که شاه جدیدی بر تخت می نشست مهان و نژادگان برای عرض طاعت خویش و بیانات او حاضر می شدند .

         تعبیر عربی نژادگان برابر اهل بیوتات ، العظماء برابر با بزرگان و مهان ، الاشراف برابر با آزاده نژادان بود که در زبان پهلوی به ترتیب وسپهران و وزرگان و آزاذان می گفتند .

         آزاذان : طبقه نژادگان و اصیل زادگان در زمان ساسانیان تقریبا ً متعدد و در کشور پراکنده بوده و اداره ولایت را به عهده داشتند . اسواران : از طبقه آزاذان شغل زراعت داشته و در روستا و مورد لطف شاه بودند ، می توانستند به مقامات عالیه اجتماع و خدمات دولتی نایل شوند ، ذوق اسب تازی ، سواری و پهلوانی و دلیری در سر داشتند ، تعداد آنها کم و پس از اشراف عالیه در درجه اول قدر و اعتبار بودند . درجه دوم این صنف دیهکانان (دهقانان) خوانده می شدند ، آنها از امور لشکری دور اما ملزم به دفاع ولایتی بودند .

         خسرو اول (خسرو لقب پادشاهان ساسانی بود که معرب آن کسری) خدمات " ایران سپاه بذ " یگانه را میان چهار سپاهبد تقسیم کرد .

         ایران دویر بد یا دویران مهست : رئیس طبقه بی شمار دبیران و کاتب اعظم مملکت ،  شهردبیر : دبیر مملکت و مهتر دبیران شهرستان  ،  مُـهر دار : رئیس دیوان ختم و رئیس شعبه سجلات و صاحب صدقات

         مزربان : رئیس ولایت (بلد) و صاحبان ثغور ، مزربانان بیشتر جنبه لشکری داشتند تا کشوری ، آنها از میان طبقه عالیه مردم انتخاب می شدند و بر تخت سیمین می نشستند ، مرزبانان شهردار ناحیه سرحدی آلان و خزر استثنائا ً حق نشستن بر تخت زرین داشتند ، پادگوسپان : نایب شاه در ربعی از مملکت بودند که مهمات کشوری در منطقه خود را رسیدگی کرده و دارای قوای نظامی برای دفاع از ایرانشهر بودند .  (ایرانشهر به معنی کشور ایران شامل اباختر یا شمال ، خراسان یا مشرق ، نیمروز یا جنوب ، خوروران یا مغرب  می شد .)

         یک نام دیگر حاکم استان دار بود آنان دارای اندکی قوای نظامی و متکفل اداره املاک خالصه بوده اند .  شهریگ : به معنی رئیس شهرستان (کوره) ،  اساوره و سرهنگان سپاه ، پشتیگبان سردار : به معنی رئیس دسته پاسبان خاصه و از ملازمان عمدة شاه در موقع شکار  ،  همهرز : به معنی سرهنگان دسته پاسبانان

         ولایت به کوره ها تقسیم و هر کوره کوچک دارای یک مرکز بلده یا شارستان بود که آنرا شهر می نامیدند ، رئیس اداره شهر ، شهریگ از میان دهقانان انتخاب می شد ، رئیس یک قریه (دیه) و مزارع آن (رستاق – روستا) دیهیک ، دهقانان بودند . در مجمل التواریخ آمده است : دیهکانان رؤساء و مالکین اراضی و قراء بودند .

         قاضیان : دادوران محاکم هر کوره را اداره می کردند . از دیگر کارگزاران عالی مقام ولایتی که جنبه قضایی داشتند یکی سروش ورزدار یا فقیه صلح ، دیگری دست برهمداد ، در قریه نیز دیهکان یا یک فرد دیگر قاضی دیه بود ، برای داوری بین لشکریان فقیه مخصوص به نام سپاه دادور (قاضی عسکر) وجود داشت ، در بعضی موارد هیئت منصفه ای مرکب از قضات مختلف به مطالب رسیدگی می کردند .

         واستریوشان سالار : رئیس مالیه ، شاهریشت : صاحبان مظالم  ، مردمان بذ : صاحب دیوان ، خوان سالار : خورشگران و خوالیگران ، ستکیان : پرده داران ، آخور بد یا آخور سالار یا ستورپان : رئیس اصطبل

         دُرسـت بد : طبیبان دربار بودند که اکثرا ً مسیحی بودند ، مدرسه عیسویان در گندی شاپور در این زمینه مشهور بوده است .

         مغنی : به معنی اهل فن موسیقی از اصناف خنیاگران و رامشگران و نوازندگان و خوانندگان و سایر اهل هزل و طرب بود .

         موبد : از واژه مغپت که بعد موغبد و موبد شده است ، مغان صنف اعلی و افضلی بودند که وجود خویش را وقف خدمت به ایزادن می نمودند ، بلاد ماد و آذرپاذگان سرزمین آنان بوده است .

         هیربذ (هیربد) در اوستا به معنی مؤدب و مربی بوده ودر زمان بعد آخرین درجه از مدارج دینی است و تعداد آنها از افراد همة درجات دیگر بیشتر است ، کار هیربد و مهتر او موبد تزکیه و تطهیر نفس است .

         در تاریخ طبری آمده که خسرو دوم دستور داد آتشکده هایی ساختند و در آنها دوازده هزار هیربد برای زمزمه گماشتند ، فرهنگ برهان قاطع هیربد را چنین تفسیر می کند : 1- خادم و خدمتکار آتشکده   2- قاضی و مفتی گبران ، خداوند و بزرگ و حاکم آتشکده  3 - آتش پرست ، صوفی ، مرتاض ، ریاضت کش

         همین که مغ بچه شناخت خود را به کتاب های مقدس و آیین های دینی نشان می داد (عموما ً در سن پانزده سالگی) هیربذ می شود و قابل و صالح برای انجام دادن خدمات دینی می گردد .

منبع

وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانی - تالیف پرفسور آرتور کریستنسن ترجمه استاد مجتبی مینوی -  انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی – 1374

ازدواج و نظام خانواده در عهد ساسانیان

         در زمان ساسانیان ازدواج پنج قسم بود :

         1 - پادشاه زن (زن ممتاز) : ازدواج دختر باکره با رضایت والدین ، در این ازدواج فرزندان در دنیا و عقبی از آن شوهر  بودند .

         2 - ایوک زن : ازدواج دختر باکره که یکدانه والدین است ، زن باید اولین فزرند خود را به عوض خود به والدنش واگذارد و از آن پس پادشاه زن شود .

         3 - سذر زن : زن خوانده ، اگر مرد جوان (لااقل در 15 سالگی) پیش از ازدواج بمیرد ، خویشان او دختری بیگانه را جهیزیه داده تا با مرد بیگانه ازدواج کند ، چون این زن فرزند خانواده محسوب می گردد نیمی از فرزندان او متعلق به جوان متوفی خواهد بود و نیمی دیگر متعلق به شوهرش ، خود زن نیز پس از مرگ متعلق به جوان مرده است .

         4 - چغر زن یا چاکر زن یا زن چاکر : بیوه زنی است که از نو شوهر کند ، اگر از شوهر اول فرزندی نداشته باشد او مانند سذر زن است یعنی نیمی از  فرزندان شوهر دوم او متعلق به شوهر اول و خود زن نیز پس از مرگ متعلق به شوهر اول است .

         5 - خود سرای زن : یعنی زنی که در حمایت خود است و بی رضایت والدین ازدواج کرده باشد ، او از والدین ارث نمی برد مگر وقتی که پسر ارشدش بزرگ شده و او را بار دیگر به ازدواج پدر خود به عنوان پادشاه زن در آورد .

         جوانی که می خواهد ازدواج کند باید به والدین دختر کابینی و جهیزیه به صورت نقد یا جنس دهد و در بعضی احوال حق استرداد آن را دارد ، مثلا اگر دختر نازا باشد .

         هنگام تولد فرزند ، پدر باید به شکرانه آن خیرات و مبرات دهد و جشن گرفته و ولیمه دهد و میزان آن با دختر یا پسر بودن فزرند تفاوت می کند ، هنگام نام گذاری نباید نام های متعارف بت پرستان را بر فرزند بگذارند چون گناه است ، فرزند باید از چشم بد حفظ شود ، بر اساس باورشان فرزند پرتویی از پدر است و باید از او فرمان ببرد ، اگر فزرند نافرمانی کند سهمی از میراث به مادرش در صورتی که شایسته تر از او باشد می رسید ، پرورش دادن کودک وظیفه مادر است و اگر او نباشد وظیفه خواهر و دختر جوان پدر اوست ، اگر فرزند دختر باشد شوهر دادن او بر عهده پدر است و اگر پدر فوت کرده باشد و مادرش پادشاه زن باشد این اجازه داشت ، در سایر موارد این حق مختص ولی شرعی دختر است و دختر مجاز نیست خودسرانه شوهر کند  ، اجرای عقد و ازدواج و صحت طلاق و حلال زادگی و صدق تملک و سایر حقوق در دست مغان بود .

منبع

وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانی - تالیف پرفسور آرتور کریستنسن ترجمه استاد مجتبی مینوی -  انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی – 1374

         مورخین عصر حاضر تاریخ قدیم ایران را به سه دوره تقسیم نموده اند:

         دوره اول شامل حوادث قبل از هجوم اسکندر مقدونی به ایران است که اعراب آن را ملوک الطوائف می خو انند ، دوره دوم به دوران پارت و دولت اشکانیان در ایران موسوم است ، دوره سوم عصر ساسانی است.

         در دوره اول تاریخ - دوران هخامنشی - ایران به اوج مجد و افتخار رسید ، این دوران مجد از زمان سلطنت کوروش شروع می شود و همان دوره ایست که پرده ای بر جزییات وقایع آن افتاده و مستقیما ما را برای درک و تحقیق آن با مشکل روبرو ایم .

         مترجمین عرب ، داستان های ایرانی را ترجمه کرده و به عنوان تاریخ از خود باقی گذارده اند که بعدا ً فردوسی طوسی آن را به نظم کشیده و جاویدان ساخته است . اگرچه نمی توان شخصیت های شاهنامه را صورت حقیقت داد و ما نمی دانیم که آیا واقعا ً در تاریخ چنین کسانی بوده اند یا اینکه نتیجه خیال و ساخته تصورات هستند.

         یک چیز واضح است و آن این که اوستا کتاب دینی زردشتیان ماده اصلی این کتاب بوده که بعدها این موارد توسعه یافته تا به صورت داستان درآید . در قسمت هایی از اوستا که باقی مانده است ،نام های بعضی از شخصیت های شاهنامه که در آن به سلسله پیشدادیان تعبیر می شود وارد شده است.  این داستان ها و اسامی مدت ها ورد زبان ها بوده و سپس در عصر ساسانی به صورت داستانی که حاوی حماسه های ملی است درآمده است . پس از حمله اسکندر که کتب تاریخی ایرانی به آتش کشیده شد، کتابی برای درک حقیقت وقایع باقی نماند و داستان های فوق جانشین آن تاریخ  شد .

کوروش

         ماخذ ما از آن چیزی است که مورخین یونانی در احوال کوروش نوشته اند یا ماخذ فارسی و آنچه از آثار باستانی ایران باقی مانده ، چیز دیگری نیست که مهم ترین آنها کتیبه های داریوش است که به خط میخی نوشته شده و در قرن 19 به خواندن آن موفق شده اند ، جالب تر از همه این ها نقش برجسته کوروش کبیر در پاسارگاد است .

         سه تن از مورخین شهیر یونانی احوال کوروش را به تفصیل نگاشته اند ، هرودوت ، کِتزیاس و گزنفون هستند .

         هرودوت در سال 484 قبل از میلاد متولد شده است . کتزیاس به طب اشتغال داشته و در دربار امپراطوری هخامنشی نیز مدت ها طبابت نموده است و گزنفون مدت ها با دربار ایران ارتباط داشته است دو فیلسوف یونانی از شاگردان سقراط بوده اند . کتیبه های فارسی بعضی از آنچه را که این مورخین نوشته اند تایید می نماید ، مثلا شجره نسب کوروش را همانطور که هرودوت و گزنفون نوشته اند ،در  کتیبه داریوش نیز عیناً آمده است .

        استوانه کوروش که در حفریات بابل بدان دست یافته اند بعضی تواریخ و سنوات را روشن تر می سازد . کورش از امرای پارس بود که اقوام آریایی مقیم سرزمین پارس او ر ا حاکم خود نمودند . پس از مدت کمی بدون مقاومت زیادی کوروش توانست ماد را نیز تصرف نماید و برای اولین بار در تاریخ ، کشور متحدی در ایران تشکیل دهد و در آسیای غربی امپراطوری تازه ای ایجاد کرده و از آن زمان فتوحات پی در پی کوروش شروع می شود، فتوحاتی که مقصود از آن خونریزی و جمع مال و شهوت سلطنت و سیطره نبود بلکه برای گسترش امنیت و عدالت و دستگیری از مظلومین و مقهورین بود ، بیش از دوازده سال از سلطنت او نگذشته بود که همه کشورهای آسیایی از ساحل دریای سیاه تا صحرای بلخ در برابر او سر تسلیم فرود آوردند .

هرودوت و گزنفون داستان کودکی کوروش را به تفصیل بیان می کنند و چنین می گویند که جد مادری کوروش قصد کشتن کوروش را داشت و فرمان کشتن او را نیز صادر کرده بود اما کوروش به طرز عجیبی از چنگال مرگ نجات یافت . بدین طریق تعلیم و تربیت درباری از کوروشروی بر بست و در کلاس طبیعت درس خواند و در دامان کوه و بیابان پرورش یافت تا روزی رسید که توانست مواهب خدادادی و فضائل خود را آشکار کند و آوازه شهرت خود را به گوش همه برساند . به رغم این که کوروش می توانست از دشمنان خود که می خواستند او را به دهان مرگ بیندازند انتقام بگیرد ، ولی او عفو را بر انتقام برگزید و از همه گذشت و کوچکترین اهانتی به آنها روا نداشت.

         مورخین یونان عقیده دارند که کوروش پس از آنکه بر تخت نشست با پادشاه لیدی (کرزوس) که با او دست به دشمنی زد و کوروش را مجبور به توسل به شمشیر نمود جنگ نمود ، کوروش در این جنگ پیروزی یافت . لیدی در آسیای صغیر که امروز موسوم به آناتولی ترکیه حاضر است قرار داشت . حکومت لیدی دست نشانده یونان بود ، معمولا در آن زمان عاقبت ممالک شکست خورده ، ویرانی و قتل عام به دست فاتحین بود ، اما مورخین یونان می نویسند که چنین چیزی اتفاق نیفتاد و کوروش با کمال بزرگواری با مغلوبین رفتار کرد به طوری که مردم احساس نمی کردند که آتش جنگی به خانه آنها کشیده شده است.

         رسیدن کوروش به بلخ در آن زمان در حکم رسیدن به آخرین نقطه شرق بود ، زیرا کوروش از ایران جنوبی برخواسته و سپس به مکران و بعد به کابل رفته و بلوچستان را پیموده به سوی بلخ رو نهاده بود . گمان قوی می رود که سرزمین سند نیز در این حمله کوروش فتح شده باشد  . پارسیان، سند را به نام هند می خواندند  . در کتیبه داریوش هند در فهرست بیست و هشت کشوری که گشوده شده ، ذکرگردیده است.

         آوازه دادگری کوروش دنیا را گرفته و زبان ها ، گو یای محاسن او بود ، مردم بابل و طبقات زجرکشیده آن شهر چاره ای ندیدند جز آنکه به دربار کوروش پناه برده و متوسل شده و  از او دعوت به فتح بابل کنند تا برای نجات آنها از این عذاب و رنج ، گام پیش نهد ، هرودوت می نویسد : والی سابق بابل با لشکر کوروش همراه بود و راهنمایی می کرد . با وصف در و دروازه های مستحکم شهر ، مسلم بود که محاصره بابل سال ها طول می کشید و شاید بی نتیجه بود ، چاره ای جز آن را  ندیدند که شعباتی از رود دجله در بالای شهر جدا کرده و مجرای نهر را منحرف سازند ، با کندن این شعبات ، آب رود تا حدی پایین رفت و گوشه ای برای هجوم سربازان به داخل شهر باز کرد . جنگاوران پارس از داخل دجله به شهر راه یافتند و در یکی از شب های تاریک افراد زیادی به درون رفتند و با گشودن سایر دروازه ها کار پایان یافت.

         پس از فتح بابل کوروش دستور داد که کلیه اموال و اثاثیه معابد یهودیان مثل ظروف طلا و نقره و غیر آن که توسط بخت النصر هنگام خراب کردن معبد مقدس از اورشلیم به غارت برده شده بود به یهود بازگردد. علاوه بر آن دستور داد که وسیله مراجعت آنها را به فلسطین فراهم نمایند و شهرهای خراب را آبادان و معبد مقدس را از نو برپا سازند،

         مورخین یونان از حمله سوم کوروش که برای اصلاح اوضاع ماد صورت گرفته نیز خبر می دهند ، این لشکرکشی باید در شمال سرزمین پارس باشد و حدود آن به کوه های شمال موسوم به کوه قاف که متصل به دریای خزر و دریای سیاه می شوند می رسید . این نواحی بعدها به قفقاز و به اصطلاح پارسیان کوهستان قفقاز فعلی گشت .

         در این حمله کوروش به نزدیک رودی رسید که امروز هم به نام کُـر معروف است ، اردو زد . در این حمله با اقوام کوهستانی این منطقه رو به رو شد ، این اقوام از دست دو قبیله به وی شکایت بردند که کوروش دستور داد سدی در برابر آنان بنا کنند .

         مردی که تا 14 سالگی یک چوپان بود و در جنگل ها و کوهستان ها می زیست ، توانست همه کشورهایی که تمدن عصر را در بر داشتند ، زیر سلطه خود درآورده و تنها مرجع و پناه همه ملتهای نواحی غرب آسیا تا صحرای بلخ شود. کوروش پس از فتح بابل ده سال زنده بود و در سال 529 پیش از میلاد از جهان رخت بربست.

         بنابر نوشته های هرودوت و گزنفون نسب کوروش با کتیبه داریوش مطابقت دارد . جد کوروش هخامنش نام داشت ، مورخین و کتیبه داریوش می گویندکه پادشاهان ماد و پارس به او منتسب بوده اند و نام او را برای خانواده برگزیده و سلسله خود را هخامنشی نامیده اند.

در تاریخ می بینیم که عمر فتوحات اسکندر با عمر خود او پایان پذیرفت اما پایه هایی که فتوحات کوروش در کشورها گذاشت ، دو قرن کامل موجب تداوم و قوام حکومت برای فرزندانش گردید . به محض مرگ اسکندر کشورش به چند پاره تقسیم شد . اما روزی که کوروش دنیا بدرود گفت ، هنوز کشور او توانایی توسعه داشت .پس از  فتوحات در مصر پسرش دره نیل را نیز گشود و امپراطوری بزرگ جهانی را  پدید آمد که دنیای قدیم نظیر آن را نشان نمی دهد . قسمت اعظم قاره آسیا و اروپا و مصر زیر فرمان امپراطوری او بود که پسرش به تنهایی بر اورنگ شاهی تکیه زد ، فتوحات اسکندر همه جنبه مادی داشت ، اما کوروش روح کشورها را می گشود ، امپراطوری اسکندر پس ار استقرار پایدار نبود ، در صورتی که امپراطوری بزرگ جهانی کوروش سال ها پابرجا و استوار ماند.

         گرندی می گوید: موفقیت و پیروزی کوروش بسیار بزرگ بود ، او  تا 12 سال پیش از آن حاکم ولایت کوچکی به نام  انشان بود در حالی که یکباره تمام حکومت های قومی و بزرگ در برابر او زانو می زنند ، امپراطوری بخت النصر و بابل اکنون در برابر امپراطور جدید سر تسلیم فرود آورده و کوروش نه تنها فاتحی بزرگ ، بلکه حاکمی مقتدر محسوب می شود .

خانواده و تقسیمات اجتماعی در عهد ساسانیان

زمانی که ایرانیان همچون سایر اقوام و ملل دیگر هند و اروپایی داخل عصر تاریخی شدند تحت یک نوع نظم و ترتیب ایلی می زیسته اند .

         بنای مملکت برخانواده (نافه) بود که مرکز آن خانه (مان) بود ، چند خانواده خویشاوند یک عشیره (تُخمه) را تشکیل می دادند که در یک ده (وس) مجتمع بودند و نام سلسله همه خانواده ها بر عشیره اطلاق می شد .

         زن که شوهر می کرد در عشیره شوهر به فرزندی قبول می شد ، مجموعه چند عشیره قبیـله (زنـد) می شد که مسکن آنها شُـثره (کوره) نامیده می شد ، مفهوم وسیعتر آن ولایت (دهیـو) بود و نام آریـا بر همه ایرانیان شامل می شد که علامت ممیزه آنها از سایر قبایل و ملل بیگانه ساکن در شمال و غرب بود .

         در کتیبه نقش رستم داریوش شاه چنین می گوید : منم داریـوش ، پسر ویشتاسـپ (خانواده) هخامنشـی (عشیره) پارسـی (قبیله) آریایـی (ملت) 

         پیر ترین مرد خانواده رئیس بود (مانبُـد) از میان پیران و شیوخ رئیس قبیله و کدخدا را انتخاب می کردند . (وسبُـد)

         قدرت در دست رؤسای محلی مجتمع بود و سیادت والی ولایت و شاه بیشتر صوری و اسمی بود ، کار عمده شاهان جنگ بود که موجب استحکام موقعیت و افزایش قدرت آنها بود ، در اعصار ما قبل تاریخ برای جلال و تکریم پادشاه لقب " کـی " را به او می دادند . (مانند کیـخسرو ، کیـقباد ، کیـکاوس و ...)

         امر ولایت را " دهبُـد " و رؤسای دودمان ها را " وسبُـدان " می گفتند ، گروهی را نیز گماردگان (گماشتگان) می گفتند که کار آنها اداره املاک و تیول بود ، شهربانانی نیز بر ولایت فرمانروایی داشتند و افرادی نیز به صورت مخفی بر کار آنها نظارت می کردند .

         در کتاب " شایست نشایست " مربوط به دوره فارسی میانه به زبان پهلوی چهار درجه ولایت ذکر شده است : ولایت بزرگ خانه (خانه خدا) ولایت رئیس ده (کدخدا) ولایت میر قبیله (ایلخان) ولایت مهتر ولایت (حاکم)

         این طبقه بندی در رسایل به جا مانده از مانویان در ناحیه تُرفان نیز به چشم می خورد .

         شغل های مهم و مناصب افتخاری دربار و خدمات عمومی از وقایع نگاران و تاریخ نویسان ارمنی اینگونه نقل شده است : بزرگ قبیله یا شیخ قبیله مسئولیت گذاشتن تاج بر سر پادشاه و مقام سرکردگی سواره نظام را به صورت ارثی داشته است ، او این امتیاز را داشت که هر وقت پیش شاه است تاجی با سه رشته مروارید بدون زر و گوهر بر سر داشته باشد ، رئیس یک قبیله دیگر مسئول نصب زینت آلات سلطنتی بر سر و بر شاه بود ، پاسبانان ویژه شاه اهل یک قبیله دیگر که از خاندان ممتاز بودند و خدمات دیگر بین خاندان های مختلف دیگر تقسیم می شده است ، این مشاغل شامل : سمت موکل شکارگاه های شاهی ، سمت انباردار (حافظ انبار گندم) ، سمت وکیل در و حاجب سالار (وزیر دربار و رئیس تشریفات) ، سمت ساقی (شربت دار) ، سمت مامور قربانی ، سمت باز دار ، سمت سرایدار عمارت ییلاقی ، سمت پرچمدار جنگ ، سمت پرده دار ، رئیس خدم و قضات عادل در شهر ها و روستا ها

         در دربار دو نفر منهی بود که یکی مُکلف بود حسنات واجب شاه را هنگام خشم به عدالت و مردم دوستی هدایت کند و دیگری کیفر های لازم را به شاه تذکر دهد .

         از جمله حقوق و امتیازات ویژه شاه ، یکی بر سر نهادن تاج بود و دیگری خفتن بر تخت زرین ، شاه برای شکار باغ وحش هایی داشت که حیوانات وحشی در آن نگاه داشته می شد ، حرمسرای شاه نیز در دربار دخالت داشت ، خواجه سرایان غالبا ً اقتدار زیادی داشتند ، شاه در سفر ها جمع کثیری از نیزه داران و پاسبانان ویژه را ملازم رکاب داشت ، هر کس پیش شاه می آمد باید هدایایی را به حضور تقدیم کند ، خزانه شاه و دولت یکی بود ، باج ممالک داخل خزانه شاهی می شد .

         در زمان ساسانیان تقسیمات اجتماعی چهار طبقه بود که هر یک از این طبقات به چند صنف تقسیم می شده است  : 1 – اصحاب دین ( شامل : الف - حکام ، قضات و داوران          ب –  زُهاد ، پایین ترین مرتبه آن مُـغان بعد موبـدان ، رئیس طبقه موبدان را موبدان موبد می گفتند ، سپس هیربُـدان و سایر روحانیون ج – سـدنه ، دستور   د – معلمان ، مغان هندرزبُـد   )  2 – مردان کارزاز ( طبقه مقاتله شامل : الف – سوار )  2 – پیاده  ( بعد از آن به مراتب و اعمال متفاوتند ، رئیس طبقه را ایران سپاهبُـد تا ارتشتـاران سالار گویند . )         3 – کتاب و اهل قلم ( الف – کاتبان رسائل  ب- محاسبات )  ج – کاتبان اقضیه و سجلات و شروط  د – کاتبان سیر ( اطباء ، شعراء ، منجمان ، رئیس طبقه را دویربـُد ، دبیربُـد گویند . ) 4 – چوپانان و برزگران به انضمام هُتُـخشان (محترفه و شهریان و طبقه مهنه شامل : برزیگران ، راعیان ، تجار و سایر محترفه اند ، رئیس طبقه را واستریوش بُـد یا هوتُـخش بُـد گویند . )

         زیردست هر رئیسی ، عارضی است ، بعد از او مفتش یا همرکار (برای تفتیش خطا ها) است ، معلمی نیز از کودکی حرفه و کار را به آنها تعلیم می دهد که به او هندرزبُـد یا اندرزبُـد گویند .

         در دوران پادشاهی ساسانیان اشخاص اول دولت عنوان شاه داشتند و اطلاق عنوان رسمی شاه بر شاه ایران از اینجا می آید .

         ساسانیان رسم ملوک الطوایفی را از اشکانیان یادگار داشتند و بنابر آیین باستان بعضی از مناصب به میراث به رؤسای بیوتات هفتگانه تعلق داشته اند . خاندانی به نام ارتبیدس (ارگ بُـد ، نگهدار قصر) صاحب رتبه شاهی است و تاج نهادن بر سر شاهان وظیفه اوست البته در زمان بهرام پنجم (بهرام گور) اقتدار شاه کم شد و قدرت روحانیون زردشتی به اوج رسیده بود و موبد موبدان تاج بر سر شاه می گذاشت ، دوم موکل امور نظامی است ، سومی امور کشوری را اداره می کند ، چهارمی محاکمات بین طرفین دعوا را فیصله می دهد ، پنجمی فرمانده سواران است ، ششمی متعهد جمع آوری خراج رعایا و مواظبت از خزائن شاهی است ، هفتمی حافظ زرادخانه و مامور تهیه مُهمات نظامی است .

 یادداشت

 در کتیبه های هخامنشی شاهان خود را خشایس یه (شاه ولایت) می خوانند .

عقیده پژوهشگران بر این است که هخامنشیان به یک قسم از دین زردشت گرویدند که با دین زردشتی اوستایی که ما با آن آشنا هستیم متفاوت بوده است روایات پارسیان نیز نشانگر آن است که دین زردشتی تا آغاز پادشاهی ساسانیان دین رسمی دولت نبوده است .

در زمان هخامنشیان تقسیمات اجتماعی چهار طبقه بود : 1- روحانیون  2 – لشکریان  3- کشاورزان  4 – پیشه وران که دو صنف آخر تحت یک عنوان در آمد .

در روزگار ساسانیان تمامی مملکت ایران به چهار ایالت عمده (بدیشخ) بر حسب چهار جهت اصلی تقسیم می شده است .

 منبع

وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانی - تالیف پرفسور آرتور کریستنسن ترجمه استاد مجتبی مینوی -  انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی – 1374

مزدک و آیین مزدکی

         در سال 488 میلادی در زمان پادشاهی قباد پسر پیروز  از شاهان ساسانی آیینی توسط مزدک مبتنی بر مساوات در تقسیم ثروت بین افراد جامعه اشاعه یافت ، بنا بر این باور  دارایی ثروتمندان و اغنیاء( اعم از اشیاء مادی و زنان حرمسرا ) باید به فقراء داده می شد ، این نهضت به منزله عکس العمل بردگان و روستاییان نیمه برده و ساکنین سابقا ً آزاد شهر ها و حومه آنها که با اندیشه ضد فئودالیسم و دستگاه برده سازی به صورت جدال طبقاتی در آمده بود محسوب می گردید.

         مزدک توانست با این اندیشه نهضتی بر علیه اغنیاء که اموال بسیار گرد آورده و زنان متعدد را در حرمسرای خویش محبوس کرده بودند ، برپا کند و اعتراض فقراء را بر علیه آنها برانگیزد .

         قباد پادشاه ساسانی در ابتدا از این نهضت پشتیبانی کرد اما به دلیل این حمایت بر اثر توطئه از سلطنت خلع و پس از محاکمه محبوس شد ، او توانست جان خود را از این مهلکه نجات دهد و مجددا ً حکومت از دست داده را باز یابد .

         پس از به قدرت رسیدن مجدد قباد این نهضت به صورت انقلاب در آمد و موجب اغتشاشاتی توام با اعمال افراطی پیروان مزدک چون به غارت رفتن اموال و ضبط و تصرف املاک ثروتمندان و ربودن زنان آنها گردید ، از آن پس قباد با رؤسای مزدکی قطع رابطه کرد و برای از بین بردن آنها مجلس مناظره و مباحثه بین آنها و علماء و روحانیون زردشتی و مسیحی که آنها نیز مخالف این اندیشه نوظهور بودند ترتیب داد ، از آنجا که مخالفین مزدکیان توانستند آنها در مناظره مغلوب کنند ، قباد دستور قتل عام تمامی مزدکیان را صادر نمود و این اندیشه و پیروانش به طور کامل از صحنه تاریخ محو و نابود گردیدند .

سروش

تا نگردی آشنا زین پرده رازی نشنوی          گوش نا محرم نباشد جای پیغام سروش

         سروش در کتاب مینوی خرد از متون فارسی میانه (پهلوی) یکی  از ایزدان است که وظیفه اصلی اش مراقبت بر نظم جهان مادی است ، او روان را پس از مرگ همراهی می کند ، در دوران ساسانی موبدان جهت انجام اعمال آیینی هفت دستیار داشتند که شش نفر آنها با شش امشاسپند مطابقت داشته و هفتمین نفر سروشاورز بوده که در عقب آنها می ایستاده و نظم و ترتیب یزش (مراسم عبادت) را زیر نظر داشته است .

         سروش در باور زردشت به معنای اطاعت و فرمانبرداری است ، او سه روز بعد از مرگ روان مرده ، در کنار کالبد او قرار می گیرد در حالی که روان درستکار خوشحال و روان بدکار رنج می کشد ، روز چهارم مسیر او آغاز می شود ، ایزدان سروش ، وای نیک ، ورهرام و دیوان ویزرش ، استوویدات ، وای بد به خاطر او مبارزه می کنند ، او به پل چینود می رسد که سه داور سروش ، مهر و رشن با ترازویی برای سنجش اعمال او منتظرند .

         سروش یکی از چهره های محبوب دین زردشت است که در تمام آیین ها حضور دارد ، زیرا او در نیایش ها و سرود های مردمان جای دارد و ایزدی است که نیایش ها را به بهشت منتقل می کند ، او چون جنگجویی مسلح و بهترین در هم کوبنده دروغ توصیف شده است ، او فرمانبرداری است که تجسم کلام مقدس است ،

         سروش نخستین آفریده اهورمزدا است ، او با سلاح خویش از هنگام آفرینش به نبرد با دیوان سرگرم است ، او نیرویی است که در نبرد همیشگی علیه نیروی مخرب شر ، پیروزی به همراه می آورد ، در سرود های اوستا به عنوان  سرور مناسک دینی و آیینی دانسته می شود و او را به یاری می طلبند .

         سروش بر فراز البرز کاخی دارد با هزار ستون که از درون ، خود به خود روشن است و از بیرون از ستارگان نور می گیرد ، گردونه او چهار اسب سفید تندروی زیبا با پای زرین دارد ، او سه بار در شبانه روز جهان را در می نوردد تا آفریدگان را نگاهبانی کند .

         سروش بهترین حامی درماندگان است ، او نگهبان آتش است به دلیل محبوبیت فراوان سروش در میان پیروان آیین باستانی در متون پهلوی به عنوان آخرین امشاسپند به شمار می رود .

یادداشت

امشاسپند ، شش ایزدند که جلوه هایی از اهورمزدا هستند و نام آنها اردیبهشت ، شهریور ، سپندارمد ، بهمن ، خرداد ، مرداد است .

چینود نام پلی است در عالم برزخ که گذرگاه تمامی مردگان و مجزا کننده بهشت و دوزخ است این پل چون کاردی می ماند که روان بدکار موفق به عبور از روی آن نمی شود و در دوزخ می افتد و برای راستکار عریض و آسان گذر است .

منابع

اساطیر ایران – جان هینلز – ترجه ژاله آمزگار ، احمد تفضلی – چشمه 1373

تاریخ اساطیر ایران – دکتر ژاله آموزگار – سمت – 1374

متن ترجمه شده  DB4

کتیبه ای از داریوش اول پیرامون شرح جنگ ها با سرکشان و نکات اخلاقی

می گوید داریوش شاه : این است آنچه من کردم (از طرف من کرده شده) در بابل

می گوید داریوش شاه : این است آنچه که من انجام دادم به لطف اهورمزدا ، در همان سال بعد از آنکه شاه شدم ، نوزده جنگ انجام دادم ، به لطف اهورمزدا من آنها را شکست دادم و 9 نفر از شاهان را گرفتم ، یکی گوماته مغ بود ، او به دروغ چنین می گفت : من بردیا هستم پسر کورش ، او پارس را شورشی کرد ، یک اسرینه نام عیلامی ، او به دروغ چنین گفت : من شاه هستم در عیلام ، او عیلام را شورشی کرد بر علیه من ، یک ندیته بیره نام بابلی به دروغ چنین گفت : من نبوکدرچره هستم پسر نبونید ، او بابل را شورشی کرد ، یک مرتیا نام پارسی او به دروغ چنین گفت : من ایمانی هستم ، در عیلام شاه شد ، او عیلام را شورشی کرد ، یک فروتیر نام مادی او به دروغ چنین گفت : من خشثریته هستم از خاندان هوخشتره ، او ماد را شورشی کرد ، یک چیسره تخمه نام اهل ساگارت او به دروغ چنین گفت : من شاه هستم در ساگارت از خانواده هوخشتره ، او ساگارت را شورشی کرد ، یک فراده نامی اهل مرو او به دروغ چنین گفت : من شاه هستم در مرو ، او مرویان را شورشی کرد ، یکی وهیزداته نام پارسی ، او به دروغ چنین گفت : من بردیا هستم پسر کورش ، او پارسیان را شورشی کرد ، یک ارخه نام از ارمنستان ، او به دروغ چنین گفت : من نبوکدرچره هستم پسر نبونید ، او بابلیان را شورشی کرد .

می گوید داریوش شاه : آنها 9 پادشاه هستند که من اسیر کردم در طی جنگ ها

می گوید داریوش شاه : تو که شاه بعدا ً شدی ، خودت از دروغ پرهیز کن ، مردی که پیرو دروغ باشد او را تنبیه خوب کن ، اگر چنین فکری کردی (می اندیشی) سرزمین من استوار بماند .

می گوید داریوش شاه : این است آنچه که من انجام دادم به لطف اهورمزدا ، این است که در همان یک سال انجام دادم ، تو که بعدا ً این کتیبه را (می خوانی که به وسیله من کرده شده) خواهی خواند که من انجام دادم ، مباد که آن را دروغ بپنداری .

می گوید داریوش شاه :  اهورمزدا را گواه می گیرم که آنچه که من انجام دادم در آن یک سال درست و واقعی است و دروغ نیست .(که من کردم در همان سال)

می گوید داریوش شاه : به لطف اهورمزدا کار های بسیار دیگری هم است که از سوی من انجام داده شده که در این کتیبه ننوشتم ، به این دلیل ننوشتم ، مباد آن که پس از این ، آن که کتیبه را می خواند به نظرش زیاد آید که من کردم و او را باور نشود و آن را دروغ بپندارد .

می گوید داریوش شاه : آنها که قبلا ً اینجا شاه بودند ، آنها را چنان کرده ای نیست که به لطف اهورمزدا در همان یک سال به وسیله من انجام داده شد .

می گوید داریوش شاه : اکنون آنچه را که من انجام دادم به من بگو و آن را پنهان مخواه ، اگر این نوشته را پنهان نکنی و برای مردم بگویی ، اهورمزدا تو را دوست باد و صاحب خاندان بسیاری باد و عمر طولانی کنی .

می گوید داریوش شاه : اگر این نوشته پنهان شود و به مردم نگویی اهورمزدا تو را زننده باد و تو را خاندان مباد .

می گوید داریوش شاه : این است آنچه که من انجام دادم در همان یک سال به لطف اهورمزدا ، اهورمزدا مرا یاری داد و دیگر خدایان که هستند .

می گوید داریوش شاه : برای این اهورمزدا مرا یاری داد و همچنین دیگر خدایان مرا یاری دادند (که هستند) نه بی اعتقاد بودم ، نه دروغگو بودم ، نه پیرو بدی بودم ، هم من و هم خانواده من بر طبق راستی رفتار کردیم ، نه ضعیف و بیچاره و نه توانا را بدی نکردم ، مردی که کوشید برای خاندان من ، او را خوب پاداش دادم و آن که آسیب رساند او را به سختی مجازات کردم .

می گوید داریوش شاه : تو که پس از این شاه خواهی بود ، از این پس خواهی شد ، مردی که پیرو دروغ باشد یا زورگو است او را دوست مباش و خوب تنبیه کن .

می گوید داریوش شاه : تو که پس این کتیبه را خواهی دید که من نوشتم یا این پیکر ها را ، مباد خراب کنی . تا وقتی توان داری از آن مراقبت (محافظت) کن  .

می گوید داریوش شاه : اگر این نوشته را (پیکره ها را) ببینی آنها را خراب نکنی تا هنگامی که تو را توان باشد اهورمزدا تو را دوست باد و خاندان تو بسیار باد و عمر طولانی داشته باشی و آنچه که انجام می دهی اهورمزدا تو را موفق و نیک فرجام کناد . (دارد)

می گوید داریوش شاه : اگر این نوشته را (پیکره ها را) ببینی آنها را خراب کنی تا هنگامی که  توان داری در طی حکومت اهورمزدا تو را زننده باد و خاندان تو نباد و آنچه را که انجام می دهی آن را اهورمزدا خراب کناد .

می گوید داریوش شاه : این ها مردانی اند که در آن زمان آنجا بودند ، وقتی من گوماته مغ را شکست دادم که خود را بردیا می گفت .

 در آن زمان این مردان کوشیدند به عنوان سرکردگان من ، ویدفرنا  نامی پسر وایسپار پارسی ، اوتانه نامی پسر سوخُره پارسی ، گئوبرو نامی پسر مردونیه پارسی ، ویدرنه نامی پسر بگابیگ نه پارسی ، بغه بوخشه نامی پسر دایووهیه ، اردومانی نامی پسر وهیوکه پارسی

می گوید داریوش شاه : توکه پس از این شاه خواهی بود ، خاندان این مردان خوب را حفاظت کن .

می گوید داریوش شاه : به لطف اهورمزدا من این کتیبه را نوشتم ، علاوه بر این که به زبان آریایی نیز کتیبه گلی و روی چرم نوشته شد و آن را امضاء کردم و نسب نامه درست کردم ، نوشته شد و خوانده شد در حضور من ، این نوشته را من به همه سرزمین ها فرستادم در کشورها مردم در اجرای آن کوشیدند ، آن را به کار بردند .

متن ترجمه شده  DSF

پیرامون نحوه ساخت کاخ شوش

خدای بزرگ اهورمزدا که این سرزمین را آفرید ، آن آسمان را آفرید ،  که انسان را آفرید ، که شادی را آفرید برای مردم ، که داریوش را شاه کرد ، یک شاه از بسیاری و یک فرماندار از بسیاری ، منم داریوش ، شاه شاهان ، شاه سرزمین ها ، پسر ویشتاسپ هخامنشی  

می گوید داریوش شاه : اهورمزدا که بزرگترین خدایان است او مرا شاه کرد ، این شهریاری را به من ارزانی داشت ، که بزرگترین است ، که نیک مرد و نیک اسب است به خواست اهورمزدا ، پدر من ویشتاسپ و آرشام که جد من است که هر دو زنده بودند هنگامی که اهورمزدا مرا در این سرزمین شاه کرد ، اهورمزدا را چنان میل بود که در تمام این سرزمین به عنوان مرد خودش مرا انتخاب کرد ، او مرا شاه در همه این سرزمین ها کرد ، من اهورمزدا را می پرستم ، اهورمزدا مرا یاری کرد که آنچه که فرمان من بود ، آن را برای من نیک انجام گردانید ، آنچه که من کردم همه را به لطف اهورمزدا کردم ، این کاخ که درشوش ساختم از دور دست تزئینات آن آورده شد ، ابتدا زمین کنده شده تا به سنگ رسیدم ، وقتی کنده شد سپس (سنگریزه) شفته انباشته شد ، یک طرف چهل زرع عمق و طرف دیگر بیست زرع عمق روی آن شفته کاخ ساخته شد و این که کنده شد ابتدا و شفته انباشته شد و خشت زده شده این کار ها را مردم بابلی انجام دادند ، چوب سدر آن از کوهی به نام لبنان از آنجا آورده شد مردم آشور آن را آوردند ، تا به بابل آوردند ، از بابل کاری ها و یونانی ها تا شوش آوردند ، چوب یکا از قندهار آورده شد و از کرمان آورده شد ، طلا از سارد و از بلخ آورده شد که اینجا به کار رفته ، سنگ لاجورد از کاتاپوتکا ، و عقیق که اینجا به کار رفته از سغد آورده شد ، سنگ گرانبهای فیروزه از خوارزم اینجا آورده شد که در اینجا به کار رفته ، نقره و آبنوس از مصر آورده شد ، تزئیناتی که روی دیوار ها با آن تزئین شده از یونان آورده شد ، عاج که اینجا به کار رفته از اتیوپی و از سند و ارُخج ، آورده شدند ، ستون های سنگی که اینجا به کار رفته از روستایی به نام آبیرادو در عیلام آورده شده ، مردانی که روی سنگ کار می کردند (سنگتراشان) آنها از یونانی ها و ساردی ها بودند ، مردان طلاکاری که روی طلا کار می کردند آنها از مادی ها و مصری ها بودند ، مردانی که نجاری می کردند از ساردی ها و مصری ها بودند ، مردانی که روی خشت کار می کردند از بابل بودند ، مردانی که روی دیوار های دژ (کاخ) کار می کردند و دیوار ها را تزئین می کردند از مادی ها و مصری ها بودند .

می گوید داریوش شاه : در شوش کار ها و دستور های بسیار عالی (زیبا) داده شد و کار های بسیار آورده شده بود ، مرا اهورمزدا بپاید و ویشتاسپ پدرم را و سرزمینم را

متن ترجمه شده از کتیبه خشایارشا اول  XPF

خدای بزرگ اهورمزدا که این سرزمین را آفرید ، که آن آسمان را آفرید ، که این انسان را آفرید ، شادی را برای برای انسان آفرید ، که خشایارشا را شاه کرد ، یک شاه از بسیاری ، یک فرماندار از بسیاری ، منم خشایارشا شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه سرزمین های مختلف القبایل ، شاه در این سرزمین بزرگ و وسیع ، پسر داریوش شاه هخامنشی

می گوید خشایارشا شاه : پر من داریوش ، پدر داریوش ویشتاسپ نام بود ، پدر ویشتاسپ آرشامه نام بود ، ویشتاسپ و آرشامه هر دو در یک زمان زنده بودند ، وقتی که اهورمزدا چنان میل بود که داریوش پدر من را شاه کرد در این سرزمین ها ، وقتی داریوش شاه شد کار های بسیاری انجام داد .

می گوید خشایارشا شاه : داریوش را پسران دیگری نیز بودند ، اهورمزدا را چنان میل بود که داریوش پدر من بعد از خود مرا برترین کرد ، وقتی پدرم داریوش از تخت پادشاهی رفت یا مُـرد .، به لطف اهورمزدا من شاه شدم به جای پدر بر تخت پادشاهی پدر نشستم ، وقتی که من شاه شدم ، کار های بسیار کردم ، آن کارها را که پدرم کرده بود من محافظت کردم (پاییم) و کار های دیگری به آنها افزودم ، آنچه که من کردم و آنچه که پدرم کرد ، آن همه از لطف اهورمزدا و به میل او کردیم .

می گوید خشایارشا شاه : مرا اهورمزدا بپاید و پادشاهی مرا و آنچه که من کردم و آنچه را که پدرم کرد نیز اهورمزدا پاید .

متن ترجمه شده  DB3

شرح جنگ داریوش اول با شورشیان مرو ، بردیای دروغین و بابلیان

در متون ترجمه شده از کتیبه های داریوش اول سعی شده تا حد امکان نحوه نگارش و ترتیب واژگان ثبت شده در کتیبه ها تغییر داده نشود و با متن حاضر یکی باشد .

می گوید داریوش شاه : سپس من سپاه پارسی را به سوی ویشتاسپ فرستادم از ری ، هنگامی که آن سپاه به ویشتاسپ رسید ، ویشتاسپ به سپاه پیوست و رفت به محلی به نام پتی گربنا شهری در پارت ، آنجا با شورشیان جنگ کرد ، اهورمزدا مرا کمک کرد ، به لطف اهورمزدا ویشتاسپ آن سپاه شورشی را شکست داد ، در اولین روز کامل از ماه گرامپده بود ، هنگامی که جنگ کردیم .

می گوید داریوش شاه : سپس سرزمین از آن من شد ، این است آنچه که من کردم ( کرده من است ) در پارت

می گوید داریوش شاه : سرزمینی به نام مرو نسبت به من شورشی شد ، یکی به نام " فرادا" اهل مرو ، او را سرکرده کرده بودند ، سپس من "دادرشی" نام پارسی را که بنده من بود و در شهر بلخ شهربان بود ، فرستادم به سوی او چنین ، گفتم : پیش برو آن سپاه را بزن ، که خود را از آن من نمی خوانند ، سپس دادرشی با سپاه رفت و جنگ کرد با مروی ها ، اهورمزدا مرا یاری کرد ، به لطف اهورمزدا سپاه من آن سپاه شورشی را شکست سختی داد ، در 23 روز کامل از ماه " آسریدیه " بود وقتی جنک کرده شد .

می گوید داریوش شاه : یک به نام " وهیزداته " در محلی به نام " تاروآ " در شهری به نام "یاویتا" در کشور پارس آنجا مستقر بود ، او برای دومین بار شورش کرد در پارس ، به مردم چنین گفت : من " بردیا " هستم ، پسر کورش ، سپس سپاه پارسی که در کاخ بودند ، قبلا ً از "انشان" فراخوانده شده بود ، بیشتر آنها نسبت به من شورشی شدند و به سوی وهیزداته رفتند ، او شاه پارس شد ، در پارس

 می گوید داریوش شاه : سپس من سپاه پارسی و مادی را که تحت فرمان من بودند ، فرستادم و " آرته وریه " نامی پارسی را که بنده من بود ، او را سرکرده آنها کردم ، باقیمانده سپاه پارسی به دنبال من رفت ، به ماد رسید ، سپس آرته وریه با سپاه به پارس رهسپار شد تا در محلی به نام " رخا " در پارس آنجا آن وهیزداته که خود را بردیا می خواند با سپاه به مقابله با آرته وردیه برای جنگ کردن کرد ، و اهورمزدا مرا یاری کرد ، به لطف اهورمزدا سپاه وهیزداته را شکست سختی داد ، 12 روز از ماه " ثوره وهره " گذشته بود که با آنها جنگ کرده شد .

می گوید داریوش شاه : سپس آن وهیزداته با سپاه کمی گریخت و به پاسارگاد رفت ، از آنجا سپاهی برای خود تهیه کرد و برای بار دیگر به مقابل ارته وریه آمد برای جنگ کردن ، در کوهی به نام " پرگه " آنجا جنگ کردند ، اهورمزدا مرا یاری کرد ، به لطف اهورمزدا سپاه من آن سپاه وهیزداته را شکست سختی داد ، از ماه " گرامپده " 5 روز گذشته بود که جنگ شد ، آن وهیزداته را گرفتم و آنهایی که سرکردگان پیروان او بودند .

می گوید داریوش شاه :  سپس من آن وهیزداته که خود را بردیا می نامید او سپاهی را به "هرووات" فرستاد " ویوانه " نامی پارسی را که بنده من بود و در " هرووات " شهربان بود در مقابل او بود ، و یک مرد را سرکرده کرد ، به آنها گفت : پیش بروید و آن ویوانه را بکشید و آن سپاهی را که خود را از آن داریوش شاه می خوانند ، سپاه که وهیزداته فرستاده بود رفت ، و برابر ویوانه برای جنگ کردن در دژی به نام " کاپیش کانی " با هم جنگ کردند ، اهورمزدا کمک کرد ، به لطف اهورمزدا سپاه من آن سپاه شورشی را شکست سختی داد 13 روز از ماه "آنامکه" گذشته بود هنگامی که جنگ کردیم .

می گوید داریوش شاه :  دوباره بعدا ً شورشیان گردآمدند و در برابر ویوانه جنگ کردند در ناحیه ای به نام " گدوته وه " با هم جنگ کردند ، اهورمزدا مرا یاری کرد ، به لطف اهورمزدا سپاه من آن سپاه شورشی را شکست سختی داد ، از ماه " وی خنه " 8 روز گذشته بود که جنگ کرده شد .

می گوید داریوش شاه : پس از آن مردی که سرکرده سپاه بود و وهیزداته فرستاده بود به سوی ویوانه ، با سپاه کمی گریخت ، در دژی به نام " آرشاده " در " اُرُخج " تا به آنجا رسید ، آنگاه ویوانه با سپاه به دنبال او رفت ، آنجا او را که مقدم سرکردگان پیروان او بودند گرفت و کُشت.

می گوید داریوش شاه : سرزمین کشور از آن من شد ، این است آنچه که من انجام دادم در اُرُخج

می گوید داریوش شاه : هنگامی که در پارس و ماد بودم ، برای دومین بار بابلیان شورشی شدند ، مردی " ارخه " نام ارمنی پسر " هلیته " ، او شورش کرد در بابل در سرزمینی به نام "دوبلله" ، از آنجا به مردم چنین دروغ گفت : من " نبودچره " هستم ، پسر " نبونید " ، سپاه بابلی نسبت به من شورشی شد و به طرف ارخه رفت ، او بابل را گرفت ، او شاه شد در بابل

می گوید داریوش شاه : سپس من سپاهی فرستادم به بابل ، " ویده فرنا " نامی پارسی که بنده من بود بر آنها سرکرده کردم ، سپس به آنها گفتم : پیش بروید ، آن سپاه بابلی را بکُشید که خود را از آن من نمی خوانند ، سپس ویده فرنا با سپاهی به بابل رفت ، اهورمزدا کمک ارزانی داشت ، به لطف اهورمزدا ویده فرنا بابلیان را کُشت و اسیر کرد بقیه را ، از ماه " ورکه زنه "  22 روز گذشته بود از هنگامی که آن ارخه ، " نبوکودرچرا " به دروغ خود را خوانده بود  و مردانی که آنها بیشترین ، مقدم ، سرکرده پیروان او بودند ، گرفتم و دستور دادم ارخه و مردانی که آنها بیشترین پیروانش بودند در بابل به دار بزنند .

متن ترجمه شده DZC

خدای بزرگ اهورمزدا است که آسمان را آفرید ، که انسان را آفرید ، که شادی را آفرید ، داریوش را شاد کرد ، به داریوش پادشاهی را ارزانی داشت ، شهریاری که بزرگ و خوب است و خوب مرد است ، منم داریوش شاه بزرگ ، شاه شاهان کشور های دارای همه گونه مردم مختلف القبایل ، شاه در این سرزمین گسترده و بسیار وسیع و دور ، پسر ویشتاسپ هخامنشی

می گوید داریوش شاه : من یک پارسی هستم از پارس ، مصر را گرفتم ، من دستور کندن کانال را دادم از رود نیل که در مصر جاری است به دریایی که که از پارس می آید ، آنگاه این کانال کنده شد آنگونه که من دستور دادم و کشتی ها آمدند به مصر به طریق این کانال به سوی پارس آنطور که مرا میل بود .

متن ترجمه شده DNA

         یکی از منابع معتبر برای تاریخ نویسی ، آگاهی از وضعیت اجتماعی و قدرت سیاسی دوره هخامنشی ، کتیبه های به جا مانده از آن دوران است .

         خدای بزرگ اهورمزدا است که این سرزمین را آفرید ، انسان را آفرید ، شادی و صلح را برای انسان آفرید ، داریوش را شاه کرد ، یک شاه از شاهان بسیار ، یک فرماندار از فرمانداران بسیار ، منم داریوش شاه ، شاه بزرگ ، شاه کشور های مختلف القبایل ، شاه در سرزمین بسیار بزرگ و گسترده ، پسر ویشتاسپ هخامنشی ، پسر پارسی ، یک آریایی دارای نژاد آریایی

می گوید داریوش شاه : به لطف اهورامزدا این سرزمین هایی است که من گرفتم که دور از پارس است ، من بر آنها حکمرانی کردم ، به من باج دادند ، آنچه از طرف من به آنها گفته شد آن را انجام دادند . قانون من آنها را نگهداری کرد ، ماد عیلام ، پارت ، هرات ، بلخ ، سغد ، خوارزم ، زرنگ ، اُرُخج (بلوچستان) ، سگتوش ، قندهار ، سند ، سکاهایی که هوم می نوشیدند ، سکاهایی که کلاه خُود می پوشیدند ، بابل ، آشور ، عربستان ، مصر ، ارمنستان ، کاتپه توکا ، سارد ، یونیه ، سکاهایی که آن سوی دریا هستند ، سکاهایی که سپر یونی ها را داشتند ، لیبیایی ها ، حبشی ها ، مکران ها ، کاریان ها

می گوید داریوش شاه : اهورامزدا وقتی دید این سرزمین در آشوب است ، آنگاه آن را به من ارزانی داشت ، مرا شاه کرد ، من شاه هستم ، به لطف اهورمزدا من آن را در این مکان سر جایش نشاندم ، آ نچه من گفتم ، آن را انجام دادند ، آن طور که مرا میل بود ، اگر بیندیشی که چند کشور بوده که داریوش شاه داشت ، پیکره ها را ببین که تخت را می برند ، آنگاه خواهی دانست و آگاه خواهی شد از نیزه مرد پارسی که به دور دست برده شد . یک مرد پارسی آن را به دور دست برده است .

می گوید داریوش شاه : این است آنچه که من کردم ، این ها را همه به لطف اهورمزدا انجام دادم ، اهورمزدا به من کمک ارزانی داشت تا من این کار ها را انجام دهم ، اهورمزدا مرا ار آسیب نگهداری می کند و خاندانم را و این سرزمین را ، من اهورمزدا را ستایش می کنم ، این را اهورمزدا به من داده است ، مردی که اهورمزدا را فرمان برد او را مخالف به نظر نمی رسد ، پیروانش او را ترک نمی کنند و آشوب به پا نمی کنند .

 ترجمه یکی از سنگ نوشته های بیستون

         برصخره ای در منطقه بیستون نزدیک شهر کرمانشاه کتیبه ای است به بلندی هفت متر و هشتاد سانتیمتر و درازای بیست و دو متر که در پنج ستون به سه زبان و متجاوز از هزارسطر توسط داریوش اول پادشاه هخامنشی نوشته شده است  ، متن زبان فارسی باستان شامل 515 سطر ، متن زبان عیلامی شامل 650 سطر و متن زبان اکدی شامل  141 سطر  است.

         خواندن کامل نوشته های میخی فارسی باستان از سال 1836 توسط لاسن و بورنف میلادی آغاز شد و سپس توسط فلاندن و کوست دو گردشگر فرانسوی و راولینسون فرماندار نظامی انگلیس در کرمانشاه ، جکسون استاد دانشگاه کمبریج و سرانجام بوسیله کامرون قسمت های ناخوانا دقیقا ً بازخوانی شد .

متن ترجمه شده DPE

منم داریوش ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه سرزمین هایی که بسیار است ، پسر ویشتاسپ هخامنشی

می گوید داریوش شاه : به لطف این سرزمین ها که من دارم همراه با این پارس که از من ترسیدند .

 به من باج می دادند عیلام و ماد و بابل و عربستان و آشور و مصر و ارمنستان و کاتاپوتکه و سارد و یونیه (یونانیان) که کنار خشکی و آنها که کنار دریا هستند و کشور هایی که آن سوی دریای ساگارتا و پارت و زرنگ و هرات و بلخ و سند و خوارزم و ستگوش (افغانستان) و ارُخج و سند (هند) و قندهار و سکا و مکران

می گوید داریوش شاه ، اگر فکر کنی از دیگری نمی ترسم از این مردم پارس نگهداری کن ، اگر مردم پارس نگهداری شوند ، محافظت شده باشند برای مدت طولانی ، شادی خوشبختی ناگسستنی از طرف اهورمزدا به این خاندان می رسد .  

مانی و مانویت

         مانی از مردم همدان بود وی در سال 215 میلادی به دنیا آمد و سپس به بابل مهاجرت کرد ، آیین مانی در قرن سوم و چهارم میلادی رواج داشت و تا قرن هفتم از ادیان رایج است به ویژه در شمال شرقی ایران و تا چین نیز نفوذ کرد .

         مانی و پیروانش از خطی آوانگار به نام خط مانوی برای نگاشتن آثارش استفاده می کردند که مقتبس از خطوط آرامی است ، او استعداد خاصی در هنر نقاشی و کتابت داشت و آن را به شیوه ممتاز می آراست ، بخش مهمی از آثار مانی به زبان پارتی و فارسی میانه به خط مانوی است ، انجیل مانی و شاپورگان دو اثر او هستند که تلفظ کلمات دقیق تر و روشن تر از خط پهلوی است و هُزوارش نیز ندارد .

جهان بینی مانی

مانی سه دوره را برای هستی بیان می کند :

 1 - دوره ای که دو جهان روشنایی و تاریکی از هم جدایند .

2 -  دوره آمیختگی

 3 - دوره جدایی روح از ماده تاریکی

         مانی معتقد است وقتی جهان از انسان پُـر می شود ، پر بزرگی زروان یا پر روشنی با یاری گرفتن از بهمن پیامبرانی را برای راهنمایی انسان در مکان های مختلف و زمان های گوناگون فرو می فرستد ، " بودا " را به سرزمین هند ، " زردشت " را به سرزمین پارس ، " عیسی " را به سرزمین مغرب و " مانی " را به میانه زمین یعنی بابل زمین می فرستد .

         مانی در یکی از متون مدعی است که دین او آخرین دین و او خاتم پیامبران استاما بودا ، زردشت و عیسی برای مکان و زمان معین فرستاده شده ولی مانی برای تمام جهان است و جاودانه خواهد بود ،  در واقع مانی مدعی شده بود که او کسی است که عیسی به آمدنش بشارت داده است . ( یعنی فارغلیط )

         به گفته مانی پیامبران موظف بودند مردم را آگاه سازند و چنین کردند آنها حقایق را برای مردم گفتند اما گفته های آنان تحریف شده و وظیفه مانی آن است که حقایق را بار دیگر برای همه مردم جهان باز گوید تا روشنی از بند تاریکی آزاد شود به همین دلیل است که مانویان کتاب های مانی را به زبان های شناخته شده زمان خود برگردانده اند تا مردم هر ناحیه ای آن را بخوانند و از حقایق آگاه شوند .

مانی پیروان خود را به دو گروه تقسیم می کند :

1-    وزیدگان : آنها از خوردن گوشت و نزدیکی خودداری می کردند و حق داشتند غذای گیاهی بخورند به شرط این که گیاه را خود نچیده باشند ، در طول سال فقط مجاز به داشتن یک دست لباس بودند ، وظیفه آنها تبلیغ و مسافرت به جاهای دیگر بود .

2-   نیوشاگان : آنها حق داشتند گوشت حیوان مرده یا کشته شده بخورند ، یک زن بگیرند ، به کار تولیدی بپردازند .

         پس از این که همه انسان ها به درجه وزیدگی برسند روشنی های در بند به بهشت نو می رود و روشنی های دیگر که در بند ماده گیاهان و حیوانات است جدا می شوند ، در این هنگام عمر جهان به پایان می رسد و آتش سوزی بزرگی بر پا می شود که 1400 سال طول می کشد تا همه روشنی ها رها شوند و در تاریکی ماده در گودال اهریمنی گذاشته می شود و سنگی بزرگ برروی آن می نهند تا ماده از آن بیرون نیاید ، بدین ترتیب ماده برای همیشه زندانی می ماند و بهشت نو به بهشت اصلی متصل می شود و جهان نو برای همیشه از تاریکی در امان می ماند .

یادداشت

انسان از دیدگاه مانی زندان روشنی هاست .

زروان : خدای زمان و تقدیر است که شخصیت او را ابهامی فراگرفته است و سرشتی جاودانه و دوگانه دارد ،  در آیین زروانی ، زروان پدر اورمزد و اهریمن دو برادر توأمان است . در زمانی که هیچ وجود نداشت زروان یزش ها (نیایش) می کند برای این که پسری داشته باشد ، دو پسر در بطن او بوجود آمدند ، برخی معتقدند کیش زروانی متعلق به پیش از دوران زردشت است که در زمان هخامنشی بر اثر نفوذ عقاید بابلی پیدا شده است .

بهمن یکی از ایزدان است .

به دلیل این که اکثر کاتبان متون پهلوی از اقوام آرامی بودند آنها بسیاری از کلمات آرامی را در این آثار می آوردند ، به کار بردن کلمات آرامی در متون را هُزوارش می گویند .

آرش کمانگیر

(فریدون ،سلم ، تور ، منوچهر )

فریدون سه پسر داشت که کشور را بین آنها تقسیم کرد ، او ثروتمندی بسیار را برای سلم ، نیرومندی را برای تور و دین را برای ایرج از اهورمزدا می خواهد ، فریدون سرزمین روم تا ساحل دریا را به سلم و ترکستان را با بیابان تا ساحل دریا به تور و ایرانشهر و هندوستان را تا ساحل دریا به ایرج بخشید و تاج را از سر برداشته و بر سر او می نهد . فریدون فرزند کوچک ایرج را بر سلم و تور ترجیح داد ، ایرج به دست برادرانش از روی حسد کشته می شود اما از نسل او دختری به نام وزک یا گوزگ باقی می ماند ، فریدون این دختر را پنهانی می پرورد و از او منوچهر زاده می شود که به قصاص ایرج ، سلم و تور را می کشد و خود به پادشاهی می رسد . در زمان منوچهر  افراسیاب تورانی به ایرانشهر می تازد و منوچهر را در طبرستان محصور می کند ، سرانجام هر دو به صلح تن در می دهند و منوچهر از افراسیاب درخواست می کند که به اندازه پرتاب یک تیر از خاک ایران را به او برگرداند ، منوچهر دستور می دهد تیر و کمان خاصی بسازند و به آرش که تیرانداز ماهری بود دستور می دهد تا تیر را بیندازد .

آرش گفت : ببینید که بدن من عاری از هر جراحت و بیماری است اما بعد از این تیراندازی نابود خواهم گشت . او کمان را کشید و تیر به اقصای خراسان رفت و بر گردویی نشست و بدین طریق مرز ایران و توران معین شد اما خود جان به جان آفرین داد .

(گزیده هایی از اشعار حافظ)

نگار 

نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت

به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد

هر نقش که دست غقل بندد

جز نقش نگار خوش نباشد

عروس طبع را زیور ز فکر بکر می بندم

بود کز دست ایامم به دست افتد نگاری خوش

بیا که توبه ز لعل نگار و خندة جام

حکایتیست که عقل نمی کند تصدیق

 نگار می فروشم عشوه ای داد

 که ایمن گشتم از مکر زمانه

من رمیده ز غیرت ز پا فتادم دوش

نگار خویش چو دیدم به دست بیگانه

ساعد آن به که بپوشی تو ، چو از بهر نگار

دست در خون دل پر هنران می داری

در آن چمن که بتان دست عاشقان گیرند

گرت ز دست برآید نگار من باشی

گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین دل

حال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

این خون که موج می زند اندر جگر تو را

در کار رنگ و بوی نگاری نمی کنی

قامتش را سرو گفتم سرکشید از من به خشم

دوستان از دست می رنجد نگارم ، چون کنم ؟

بعد از این دست من و زلف چو زنجیر نگار

چند و چند از پی کام دل دیوانه روم؟

زاهد برو که طالع اگر طالع من است

جامم به دست باشد و زلف نگار هم

بوی بنفشه بشنو و زلف نگار گیر

بنگر به رنگ لاله و عزم شراب کن

غلام چشم آن ترکم که در خواب خوش مستی

نگارین گلشنش رویست و مشکین سایبان ابرو

حسن فروشی گلم نیست تحمل ای صبا

دست زدم به خون دل ، بهر خدا نگار کو ؟

روی نگار در نظرم جلوه می نمود

و ز دور بوسه بر رخ مهتاب می زدم

خیال نقش تو در کارگاه دیده کشیدم

به صورت تو نگاری ندیدم و نشنیدم

گر دست دهد خاک پای نگارم

بر لوح بصر خط غباری بنگارم

چو کار عمر نه پیداست باری آن اولی

که روز واقعه پیش نگار خود باشم

دل داده ام به یاری شوخی کشی نگاری

مرضیهٌ السجایا ، محمودهٌ الخصائل

حافظ از سر پنجه عشق نگار

همچو مور افتاده شد در پای پیل

بادة گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک

ن‍ُقلش از لعل نگار و نقلش از یاقوت خام

ز نقش بند قضا هست امید آن حافظ

که همچو سرو به دستم نگار باز آید

گر دیگران به عیش و طرب خُرمند و شاد

ما را غم نگار بُود مایه سُرور

 چو لاله در قدحم ریز ساقیا می و مُشک

که نقش خال نگارم نمی رود ز ضمیر

نگاری ، چابکی ، شنگی ، کُله دار

ظریفی ، مهوشی ، ترکی قباپوش

هم گلستان خیالم ز تو پُر نقش و نگار

هم مشام دلم از زلف سمن سای تو خوش

هزار حیله برانگیخت حافظ از سر فکر

در آن هوس که شود آن نگار رام و نشد

قدح درکش و سرخوش به تماشا به خرام

تا ببینی که نگارت به چه آیین است

رقص بر شعر تر و نالة نی خوش باشد

خاصه رقصی که در آن دست نگاری گیرند

یاد باد آن که نگارم چو کمر بر بستی

در رکابش مه نو پیک جهان پیما بود

واعظ شهر چو مهر ملک و شحنه گُزید

من اگر مهر نگاری بگُزینم چه شود؟

هر آب روی که اندوختم ز دانش و دین

نثار خاک ره آن نگار خواهم کرد

نگارم دوش در مجلس به عزم رقص چون برخاست

گره بگشود از ابرو و بر دل های یاران زد

هزار نقش برآید زکلک صُنع و یکی

به دلپذیری نقش نگار ما نرسد

آن پریشانی شب های دراز و غم دل

همه سایة گیسوی نگار آخر شد

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدی

پیداست نگارا که بلند است خیالت

خندة جام می و زلف گره گیر نگار

ای بسا توبه که چون توبة حافظ باشد

شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو

ابرو نمود و جلوه گری کرد و رو ببست

این همه عکس می و نقش نگارین که نمود

یک فروغ رخ ساقیست که در جام افتاد

نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد

بختم ار یار شود ، رختم از اینجا ببرد

سعدی

نگار من چو درآید به خندة نمکین

نمک زیاده کند بر جراحت ریشان

                 جدول زمان بندی سلسله هخامنشی بر اساس نظر شادروان حسن پیرنیا

                                      (کلیه تاریخ ها مربوط به قبل از میلاد مسیح و ق . م به معنی پیش از میلاد مسیح)                                                                                 

                                               هخامنش                                              ؟                                    

                                               چیش پیش شاه پارس                           حدود 730 ق.م                                  

                                               کمبوجیه شاه پارس                                     ؟                                          

                                          کورش شاه پارس                                       ؟                                   

                              چیش پیش شاه پارس و انزان                            ؟                                 

             شاخه پارسی                                                                                       شاخه انزانی  

آریامن                               ؟                                                                  کورش                             ؟

آرشام (آرسام)                  ؟                                                                  کمبوجیه                         ؟

ویشتاسب                         ؟                                                                  کورش بزرگ           559 تا 529 ق.م

داریوش یکم            521 تا 486 ق.م                                                      کمبوجیه              529 تا 522  ق.م             خشایارشای یکم      486 تا 465 ق.م                                                                                                                         اردشیر یکم              464 تا 424 ق.م                                                                                                              خشایارشای دوم               424  ق.م                                                                                                                   سغدیان (سغدیانس  )       424    ق.م                                                                                                               داریوش دوم           424 تا 404      ق.م                                                                                                                   اردشیر دوم            404 تا 360      ق.م                                                                                                                اردشیر سوم               360 تا 338 ق.م                                                                                                                 ارشک (آرسمس)        338 تا 336 ق.م                                                                                                               داریوش سوم                336 تا 330ق.م      

ضمن عرض پوزش از نحوه چاپ مطالب در وبلاگ علت ضعف سامانه وبلاگ است .                                                                                                         

نذر در ایران باستان

افراد مذهبی غنی و فقیر برای برآورده شدن آرزو ها و نیاز هایشان اشیاء و مواد خوراکی را تقدیم معابد و خدایان می نمودند ، زنانی که آرزوی فرزند داشتند ، چوپانانی که آرزوی ازدیاد تولید مثل رمه هایشان را داشتند ، کوزه گران و سفالگران و زرگران ظرف یا خمره یا زیوری را تقدیم معابد می کردند تا در مشاغل خود توفیق یابند ، سربازانی که آرزوی پیروزی و برتری سلاح هایشان بر دشمن داشتند همگی هدایایی به خدایان و معابد تقدیم می نمودند .

کارگاه هایی در جوار همسایگی معابد ، محل تولید و تهیه این نذورات و اشیاء به خریداران بود و بهای اشیاء براساس طلای به کار رفته در شی تعیین می شد نه ارزش کار !

معبد سرخ در لرستان شبیه چنین کارگاهی را داشته است .

نقوش یک سینی متعلق گنجینه ارس نمازگزارانی را نشان می دهد که در حال عبادت ایستاده و دست ها را بلند کرده و در حال تقدیم ظروف و یا مجمری به خدایان هستند .

نقوش یک سینی متعلق به همین مکان نمازگزاری را نشان می دهد که شاخه گیاهی را در دست راست خود نگهداشته و هم زمان با دست چپ خود به زیارتگاه تکیه زده است .

به طور کلی نقوش موجود بر این آثار هنری مفاهیم و اطلاعات زیادی در مورد فرم ظاهر لباس مردمان و طبقات اجتماعی ، انواع سلاح های مورد استفاده ، حیوانات سودمند آنها ، ابزار ها و ارابه های حمل و نقل و جنگی ، اعتقادات و خدایان مورد پرستش را برای محققین روشن می نماید .

متفاوت بودن جنس و ارزش فلز این اشیاء و هدایا بیانگر طبقه اجتماعی و منصب هدیه دهنده بوده است .

مشاهده و مقایسه باستان شناسان و پژوهشگران در زمینه هنر بکار برده شده روی ظروف و قطعات یافته شده در مکان های مختلف نشانگر شباهت های زیاد اقوام در زمینه شیوه تولید ، معیشت ، فنون رزمی و دفاعی ، کاربرد ابزار و ادوات جنگی و شکار ، لوازم خانه و شیوه دفن است .

تاریخ ایران باستان (مجموعه جیبی) - حسن پیرنیا - خیام -  1313

ای سرزمین اساطیری ، ای آبرومند سربلند که سربلندیت ساخته از سیم و زر مادی نیست از آن چیزیست که قابل ستایش است و آن برتری اندیشه ، نبوغ ، دانش و هوش ، راست اندیشی ، راست کرداری و راست گفتاری مردمان توست و آن ریشه مستحکم متکی بر فرهنگ غنی به قدمت تاریخ توست .

اگرچه که چراغ روشنگر تاریخ نورش توان روشن نمودن گذشته دیرین مه آلود سرزمین ایران را ندارد ، اما می بالم به منش بلند و پاکی سرشت و شجاعت آزادگان سرافرازش همچنان درفش استقلال بر توسن مراد به همت و بازوی پرتوان آرش هایش در اهتزاز مانده است . مردمانی که با باور های پاک و هنر و موفقیت های چشمگیر خود موجبات افتخار ایرانیان به بیش از دو هزار و ششصد سال پیشینه تاریخی را فراهم آورده اند ، می بالم به مردمانی که در کسب دانش و هنر های جدید پیشتاز و در آفرینش آثار هنری از نخستین ها بودند  و می بالم به سرزمین زرخیز ی که مهاجمین هرچندگاه به طمع دست یازی به ذخایر و غنایمش خون مردمان پاکش را ریخته اند .

باید بر گذشته خود بالید که روزگار کهن سرآمد اقوام و از برترین مردمان بوده ایم ، بالیدن به گذشته اگرچه افتخار است اما کافی نیست ، پس به گذشته درخشان سرزمین خود بنگریم و با بهره جویی از نیکی ها و موفقیت ها به سوی آینده خجسته حرکت کنیم و استمرار دهنده موفقیت های اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی ، هنری و سیاسی با استفاده از امکانات پیشرفته امروزی باشیم و به شیوه گذشتگان در میان مردمان و ملل دیگر " جهان داری " نماییم که فرق است بین جهان داری و جهان گیری ، تا باز جهانیان مبهوت و شگفت زده استعداد ، تدبیر ، ابتکار و کارایی تحسین برانگیز ایرانی نماییم .

موفقیت گذشتگان ادعا نیست و شاهد آن آثار و نوشته های مورخان یونانی  چون هردوت ، کنزیاس ، گزنفون ، سیسلی ، پمپه ، استرابون ، پلی بیوس ، پلوتارک ، پلینیوس ، آثار مورخان بابلی ، مصر ، عبرانی ، یهودی ، رومی ، عربی و چینی در دوران باستان و در دوران جدید تر سفرنامه هایی از مارکوپولو  در دوران مغول ، شاردن در عهد صفویه ، کشیش دانمارکی نیبور در عهد زندیه و نتایج بررسی کتیبه ها و سنگ نوشته ها ، تندیس ها ، لوح های گلی و سنگی ، نوشته های روی چرم ، نقوش روی زیورآلات ، اشیاء زینتی و جنگی ، اسباب زندگی مانند گلدان ها ، کوزه ها ، ظروف و آثار پژوهشگران و تحقیقات متاخرینی چون گریشمن ، آرنولد ، دیاکونف ، اومستد ، نولدکه ، دارمستتر ، هرتسفلد ، راندا ، ایلرز ، هانز ، کاری ، ماری کخ و ... است .

آریایی کیست ؟ در چه زمانی می زیسته است ؟ به چه علت مهاجرت نموده است ؟

مفهوم آریایی به معنی مهمان نواز ، آزاده و اصیل است ، آریایی به مردمانی اطلاق می شده که روزگاران کهن به سرزمین هند و ایران مهاجرت کرده و با اقوام یونانی ، رومی ، اسلاوی ، ژرمن و کلت ( هند و ژرمن ) خویشاوند بوده اند .

ایرانیان به خاطر اشتراک نژاد با هندی ها دارای مشترکات قومی و فرهنگی دیرینه هستند .

بر سر زیستگاه اولیه آریاییان اختلاف نظر وجود دارد ، برخی محل زندگی اولیه آنان را کوه های هندوکش یا اندکی فراتر در روسیه ، حوالی دریاچه آرال و اطراف رودخانه جیحون و سیحون تا امتداد شمال خاوری افغانستان امروزی می دانند . پژوهشگران زمان مهاجرت آریاییان را هزاره دوم پیش از میلاد می دانند که شاخه ای از این اقوام به هندوستان امروزی و شاخه ای وارد فلات آریانا یا سرزمین آریا ها و به ایران امروز شدند و گروه هایی نیز به سرزمین هایی که قومیت و زبان آنها را هند و ژرمن می گویند مهاجرت نمودند .

با ورود آریا ها به فلات ایران مردمان بومی ساکن ( حوریان و کاسیان ) از فلات ایران بیرون رانده شدند و آریایی بودن یکی از شروط حاکمیت و صلاحیت زیستن در این منطقه شد ، در هندوستان نیز چنین تفکری در جامعه وجود داشته و آریایی ها به صورت طبقه ای ممتاز در هند بوده اند .

پژوهشگران زمان درازی را به عنوان وقفه در امر ادامه حرکت آریایی ها و ادامه مسیر آنان می دانند ، آثار و شواهد تاریخی ورود آریا ها به آسیای غربی را حدود 1400 پیش از میلاد نشان می دهد این امر نمایانگر عدم ورود همزمان اقوام آریایی به آسیای غربی است .

باستان شناسان با بررسی مشترکات فرهنگی و اجتماعی و پیشینه کهن این مردمان و بسیاری از واژه های همسان در کتیبه ها های میخی یافته شده در آسیای صغیر و نواحی مجاور آن به نام های زیادی از خدایان و واژه ها در زبان هندی باستان انطباق پیدا می کند دست یافته اند . در سروده های ودایی هندیان نام خدایانی چون میترا و ایندرا با قدیمی ترین اسناد تاریخی متعلق به پادشاه میتانی شاخه ای از آریایی ها مشترک است این اختلاف در قلمرو دستور زبان نیز بسیار ناچیز است .

سرزمین های دیگر غیر از ایران که نشانه حضور آریایی ها را دارند شامل افغانستان ، جنوب غربی پاکستان ( بلوچستان ) ترکستان روس تا سیر دریا در امتداد قلمرو آرال – کاسپی در دریای مازندران ، جنوب روسیه تا کرانه های دریای سیاه می گردند .

ایرانیان به آمیختگی فرهنگی با اقوام دیگر نیز تن در داده اند اما چنین نشانه ای در مورد هندیان صدق نمی کند ، ارتباط ایرانیان با تمدن های دیگر مانند تمدن ساکنین بین النهرین و یونان و اقتباس مکرر خط از اقوام سامی و آرامی نژاد موجب ورود عناصر غیر ایرانی به فرهنگ ایرانی و دگرگونی گویش های ایرانی و دستور زبان آنها شده است .

قوم شناسان و زبان شناسان بسیاری از ملل اروپایی به ویژه ساکنان شمال اروپا                     ( اسکاندیناوی ، آلمان ، روس ، یونان ) را ملل برادر با آریایی می دانند .

نخستین مظهر حاکمیت آریا ها دولت ماد است که در بر گیرنده قبایل شمالی و غربی ایران که در " رگا " و " اکباتان " ( احتمالا ً ری و همدان امروزی ) سکنی داشته اند البته همزمان با آنها اقوام و قبایلی در خاور ایران ( سکا ها ) نیز زندگی می کرده اند . ماد ها در سده هشتم پیش از میلاد به رهبری دیااکو متحد شدند ، دولت ماد دارای شاهک های متعدد بود . یکی از قبایل ماد ها ، مغان بودند . هردوت گزارش می کند که اکباتان و بقیه سرزمین مادها تشکیل ده ساتراپی ( ایالت ) را می داده است .

ماد ها از حملات آشوریان و سکیت ها زیان و آسیب دیدند و در سال 553 ق م بر اثر حمله کورش از گروه دیگری از اقوام آریایی به نام پارس ار سلسله هخامنشیان سرنگون شدند .

این واقعیت  وجود دارد که نجد ایران پذیرنده اقوام و قبایل گوناگون بوده است و بدان معناست که محل اسکان و اطراق این قبایل متعلق به خود آنها نبوده است . ورود اقوام و خروج اجباری بومیان یا در آمیختن با فاتحان ، نژاد دو رگه و آمیخته را به وجود آورده است . به عنوان نمونه نشانه ورود معیار های فرهنگی سامی در حریم هنر ، خط زبان ، معماری و معتقدات و سایر موارد را می توان در نفوذ تمدن سومر بر عیلام به شکل بارز و چشمگیر دید اما با توجه به همه تحولات و دگرگونی هایی که ایران تجربه کرده ، اساس و جوهر فرهنگ ایرانی در بسیاری از مناطق حفظ شده است .

به رغم حضور و زندگی اقوام و قبایل گوناگون در فلات ایران در طی هزاره ها همه آنها تحت عنوان و در قالب " ایران و ایرانی " در تاریخ شناخته و ثبت شده اند ، یک عنصر موثر در حفظ این قالب " زبان " است که اقوام با آن معرفی می شوند ( مانند کردی ، لری ، گیلکی ، ترکی ، عربی ، ... ) در حقیقت زبان است که ارتباط این اقوام و ملت ها را با یکدیگر بیان می کند و با توجه به ارتباط مستقیم زبان و نژاد با یکدیگر زبان آنها از یک خانواده و از یک نژاد محسوب می گردند .

رومان گریشمن بر این باور است که با توجه به اصول مطرح شده توسط زبانشناسان پیوندی میان زبان ها و گویش های ایتالیایی ، سلتی ، هند و ایرانی وجود دارد که این می تواند حکایت از مشترکات نژادی و خویشاوندی  های قومی هند و اروپاییانی که به آسیا مهاجرت کردند و دسته ای که به اروپای شمالی ، غربی و جنوبی رفته اند باشد .

در طول تاریخ زبان آریایی ها جای خود را به هیچ زبان دیگری نداده ولی میزبان واژه های بسیاری از زبان های بیگانه بوده است و به بیان های گوناگون ولی کاملا ً واحد به صورت هند و اروپایی ، هند و آریایی و هند و ژرمن ظاهر شده است .

ایرانیان در طول تاریخ هیچگاه مبتکر خطی که بتوان آن را خط آریایی یا ایرانی نامید نبوده اند ، هخامنشیان خط میخی را از خطوط میخی عیلامی ، بابلی و اکدی ( سومری ) اقتباس کرده اند ، پس از سقوط ساسانیان خط عربی که از خطوط اقوام سامی و آرامی است جای خط پهلوی را گرفت ، به طور کلی ایرانیان همه خطوط خویش در طول تاریخ را از اقوام سامی و آرامی اقتباس کرده اند .

 منابع تاریخی ، گزارش از برخورد و اختلاف در جهان بینی و دیانت آریا ها در فلات ایران و همسایگان غربی آنها در بین النهرین و ناسازگاری با فرهنگ آریا ها در هند می کنند  و بر این باورند که ثمره این برخورد فرهنگی پیدایش ادیان قدیم آریایی است .

براساس منابع یونانی دیانت ایرانیان بنابر اعتقادات آریاییان که بخش قابل توجهی از آن بین آریا های هند و آریا های ایرانی مشترک بوده ، پایه گذاری شده اما بتدریج بسیاری از خدایان آریایی ، مراسم قربانی و اجرای آداب و رسوم و سنن ایرانیان دگرگونی اساسی را تجربه کرده و برخی از خدایان از گردونه خدایان بیرون رانده شدند .

بنابرین آریایی ها ( ایرانیان ، هندی ها ، ژرمن ها ) و اسلاف آنها نه تنها از طریق زبان هایشان با هم خویشاوند و از یک تبارند بلکه دیانت و خدایان آنها نیز با یکدیگر نزدیک و خویشاوند است ، دینی که ساده و ابتدایی نبوده و دارای ضوابط و قوانین دقیق و حساس بوده و می توانسته پاسخگوی اساسی ترین مسایل خانوادگی ، اجتماعی و فرهنگی جامعه باشد و به این علت برای نژاد آریایی امتیاز به شمار آید .

معیشت این اقوام شبانی و دامپروری بوده و همگی آنها را پرورش دهنده اسب می دانند ،  در فنون رزمی ، شیوه های جنگی مشترکات زیادی داشته اند ، مقابر کشف شده در اروپا همانند مقابر ایرانیان باستان شناخته شده و نشان از مشترک بودن خاستگاه ، خصوصیات نژادی و معیشت و فرهنگ سنتی دارد .

قوم شناسان و باستان شناسان انگیزه های متفاوت و متعددی را موجب مهاجرت آریایی ها از خاستگاه هایشان می دانند که شامل انگیزه اقتصادی و معیشتی ، بروز قحطی و خشکسالی ، ناتوانی اقوام در برابر حملات و تجاوزات اقوام دیگر ، شرایط نامساعد اقلیمی ، بدی آب و هوا ، برودت و یخبندان است .

در نهایت باید توجه داشت که برخورد های نظامی و نزاع های میان اقوام و قبایل در عین تحمیل زیان ها ، خرابی ها و تلفات انسانی ، فرهنگ ها را نیز مبادله کرده و مظاهر آن را از جایی به جایی دیگر منتقل می نماید .

یادداشت

هخامنش از ریشه hakhay یعنی دوست و به معنای دوست منش است .

مغان جمع مغ و در یونانی ماگوس یا ماغوس به طبقه روحانی که حامل و ناقل تفکرات دینی و آداب و عاداتی مانند شیوه دفن مردگان ، آیین تطهیر ، از بین بردن جانوران موذی ، قربانی کردن ، ازدواج های خانوادگی و ... بودند ، آنها دارای قدرت سیاسی بوده و محل سکونتی موضعی ، مقطعی ، نامشخص و غیر ثابت داشته اند ، قدرت این افراد در عصر ساسانی به قری بوده که تاج را بر سر شاهان گذاشته و در صورت خطای او تاج را برداشته و از سلطنت خلع نموده و حتی به زندان می انداخته اند .

منابع

تاریخ ایران باستان (جلد اول) - دکتر اردشیر خدادادیان - تهران - سخن - 1383

تاریخ ایران باستان (مجموعه جیبی) - حسن پیرنیا - خیام -  1313

If one day great God endowment me a child … , I will prefer to buy balloons for him/her as toy , instead of other toys because of playing children with balloons learn more subjects to them 

         Balloons learn children that they should have great personality but they have be light weight because of  they can improve their life and progressing their social situations in the future 

         Balloons learn them that all their interests and lovely things maybe ruin in a moment , without reason , therefore they should not dependent themselves to their interests 

         Finally the most important balloons learning is when children love every things  they should not put things under press and stress condition perhaps they ruin them forever  

اگر  روزی خدا به من فرزندی دهد ترجیح می دهم ، به جای هر اسباب‌بازی دیگر بادکنک برایش بخرم .                                                   
         بازی با بادکنک چیزهای زیادی به بچه یاد می د‌هد :
         به او یاد می‌دهد که باید بزرگ باشد اما سبک ، تا بتواند رشد کند و بالاتر برود .
         به او یاد می‌دهد که چیزهای دوست داشتنی اش ممکن است توی یک لحظه ، بدون دلیل و بدون هیچ مقصری از بین بروند ، بنابرین نباید به آنها زیاد وابسته و دلبسته بشود .
         و بالاخره  مهمتر از همه به او یاد می‌دهد که وقتی به چیزی علاقه و دلبستگی دارد نباید زیاد به او نزدیک و آن را تحت فشار قرا دهد زیرا این امکان وجود دارد که آن چیز روزی نابود شده و آن را برای همیشه از دست بدهد .